W maju las powinien pachnieć nadzieją. Ten w Puszczy Solskiej pachniał końcem świata

W Kozakach ktoś jeszcze zdążył rozwiesić pranie. Ktoś inny kosił trawę. Ale ten słup dymu rósł za szybko. Później było go widać z kilkudziesięciu kilometrów. A już po dwóch godzinach strażacy wiedzieli, że walczą z największym pożarem lasu od lat.

Ogień rozprzestrzeniał się błyskawicznie. Wilgotność ściółki spadła do zaledwie 6-7 procent. To mniej więcej tyle, co kartka papieru, na której teraz to czytasz. Wiatr osiągał w porywach ponad 60 kilometrów na godzinę. Płomienie przeskakiwały przez leśne dukty i drogi przeciwpożarowe. Strażacy opowiadają, że ogień „szedł koronami drzew”, a to najgorszy możliwy scenariusz w sosnowym borze. O pożarze wierzchołkowym ogniowcy mówią z takim samym respektem, z jakim marynarze wspominają o sztormie.

ZOBACZ GALERIĘ ZDJĘĆ: 

– Przy bardzo silnym wietrze ogień przenosił się górą, tworząc nowe ogniska nawet w odległości kilometra od głównego pożaru – mówi Anna Sternik, rzecznik prasowy Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Lublinie.

– Człowiek polewa jedno miejsce, a ogień nagle pojawia się sto metrów dalej – opowiada strażak z województwa podkarpackiego, który pracował w rejonie Osuch.

"Zostawiali węże i musieli sami uciekać"

– Strażacy opowiadali mi, że wiatr przenosił ogień za ich plecy – mówi burmistrz Józefowa, Roman Dziura. – Zostawiali węże i musieli sami uciekać, bo zostaliby poparzeni. A może niejeden by zginął.

W epicentrum pożaru temperatura była tak wysoka, że strażacy pracowali rotacyjnie po kilkanaście minut. Potem musieli się wycofywać, żeby uniknąć odwodnienia i poparzeń. Ratownicy gasili ogień zarówno z ziemi, jak i z powietrza. Wykorzystywano ciężkie samochody terenowe, quady i harwestery do wycinania pasów przeciwpożarowych.

– Zapadła mi w pamięci taka sytuacja, gdy jechaliśmy samochodem. Z jednej i z drugiej strony ogień. Z przodu dalej jak dwa–trzy metry świata nie było widać – wspomina Stanisław Kozyra, wójt gminy Łukowa. – Strażacy krzyczeli do nas, żeby uciekać, bo za chwilę wszystko wyleci w powietrze. Nogi zrobiły mi się jak z waty.

Beczka prochu

Puszcza Solska była gotowa zapłonąć już od początku marca. Deszczu prawie nie było.

– Już 7 marca, kiedy ciągniki wyjechały w pola, wszędzie się kurzyło – mówi wójt Stanisław Kozyra. – Od tamtej pory był tylko jeden niewielki deszcz. To była kropla w morzu.

Las był suchy jak proch. W ciągu kilku godzin do akcji skierowano ponad 100 zastępów straży pożarnej. Potem ta liczba jeszcze wzrosła. W szczytowym momencie z ogniem walczyło blisko 700 strażaków. Pomagali żołnierze Wojsk Obrony Terytorialnej, leśnicy, policjanci. Pomagał, kto mógł.

ZOBACZ: 

Na kilka dni Puszcza Solska zamieniła się w gigantyczny front walki.

– To było coś niewyobrażalnego – wspomina wójt Kozyra. – Setki strażaków, cysterny z wodą, śmigłowce, samoloty gaśnicze.

Wieczorem nad Puszczą Solską niebo zrobiło się czerwone. Jeszcze zanim przyszedł Alert Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, niektórzy ludzie zaczęli pakować najpotrzebniejsze rzeczy.

Wszystko było potwornie prześmierdnięte

– To było totalne przerażenie – mówi Kozyra. – W pewnym momencie ogień był około kilometra od domów w Kozakach. Przy takim tempie pół godziny i byłby u mieszkańców.

W miejscowościach położonych najbliżej lasu ludzie przez całą noc nasłuchiwali komunikatów i obserwowali kierunek wiatru.

– W Józefowie poziom zadymienia powodował ogromny lęk mieszkańców – mówi burmistrz Roman Dziura. – Wiele osób sugerowało, żeby rozpoczynać ewakuację.

Dym wciskał się wszędzie, w ubrania, pościel, firanki. Był nawet komunikat, by zamykać okna i drzwi.

– Wszystko było potwornie prześmierdnięte – mówi burmistrz Józefowa. – W powietrzu cały czas wyczuwało się spaleniznę. Dopiero deszcz nieco oczyścił atmosferę.

Był moment, kiedy płomienie podeszły niebezpiecznie blisko pod Józefów.

– Nie wiedzieliśmy tak naprawdę, co dalej się wydarzy – przyznaje starosta biłgorajski, Andrzej Szarlip. – Byliśmy przygotowani na ewakuację.

Gdy spadł Dromader, zapadła cisza

Pierwszego dnia pożaru doszło do tragedii. Wieczorem nad kompleksem leśnym w rejonie Osuch pracował samolot gaśniczy Dromader. Za sterami siedział Andrzej Gawron, 65-letni emerytowany kapitan LOT-u.

CZYTAJ: Katastrofa lotnicza podczas gaszenia pożaru w powiecie biłgorajskim. Nie żyje pilot samolotu

Maszyna wykonywała kolejny zrzut wody. Kilka chwil później samolot spadł do lasu. Pilot zginął na miejscu. Informacja o katastrofie błyskawicznie rozeszła się wśród strażaków. Wielu z nich dowiedziało się o tragedii przez radiostacje.

– Zapadła cisza – wspomina jeden z ratowników PSP. – W takich akcjach wszyscy wiedzą, że ryzyko jest ogromne, ale kiedy ginie człowiek, to nagle dociera, z czym naprawdę walczysz.

– To tragedia, która nas wszystkich poruszyła – mówi starosta Szarlip. – Człowiek, który nas bronił, który gasił pożar z samolotu, zginął.

A ogień dalej szedł przez puszczę. I nic nie gwarantowało, że zatrzyma się przed domami.

Pożar był tak rozległy, że teren podzielono na kilka odcinków bojowych. Budowano wielokilometrowe magistrale wodne, a cysterny bez przerwy dowoziły wodę do walczących zastępów. Pamiętajmy, że Puszcza Solska to nie tylko las. To bagna, torfowiska, podmokłe obszary. Miejsca, gdzie ciężki sprzęt grzęźnie po osie.

KGW gotowały posiłki, jak dla całej armii

Zorganizowano wiele punktów logistycznych dla strażaków.

– Jak samochód przyjeżdżał tankować, to załoga miała minutę albo dwie – opowiada wójt Kozyra. – Kromka chleba, kawałek kiełbasy, butelka wody i znowu wracali do lasu. I następny, następny, następny…

Koła gospodyń wiejskich gotowały posiłki, jak dla całej armii. Mieszkańcy przywozili wodę, pieczywo i żywność. Nikt nikogo nie prosił. – Brał samochód, co uznał za stosowne, przywoził tutaj i wykładał – mówi wójt Łukowej.

Starosta Andrzej Szarlip mówi dziś, że mieszkańcy zdali egzamin: – Wiele życzliwości, wiele empatii. W takich momentach wspólnota naprawdę działa.

Ziemia była rozgrzana piętnaście centymetrów pod spodem

W Puszczy Solskiej płonęła nie tylko ściółka i drzewa. Tliła się także warstwa próchnicy i torfu. Strażacy gasili jedno miejsce, a kilka godzin później temperatura znowu rosła. Ogień wracał spod ziemi. Dlatego las monitorowano dronami z termowizją.

– Ziemia była rozgrzana piętnaście centymetrów pod spodem – mówił Kozyra.

Dopiero trzeciego dnia sytuacja zaczęła się stabilizować. Nad region nadciągnęły opady deszczu. Niewielkie, ale wystarczające, by nieco ograniczyć tempo rozprzestrzeniania się ognia. – Kamień spadł nam z serca – przyznaje wójt Łukowej.

CZYTAJ TEŻ: Koniec akcji gaśniczej w Puszczy Solskiej. Teraz leśnicy zaczynają walkę o odbudowę lasu

***

W Józefowie i Kozakach swąd spalenizny będzie czuć jeszcze przez lata. Nawet jeśli firanki zostaną wyprane dziesięć razy. Bo puszcza ma to do siebie, że długo pamięta krzywdę.