Przejdź do głównych treściPrzejdź do wyszukiwarkiPrzejdź do głównego menu
czwartek, 29 września 2022 08:03
Reklama

Poturzyn: Wybitne dzieło sztuki Hegla wreszcie będzie zadbane. Dotąd niszczało w zaroślach

Figura Jezusa Chrystusa znajdująca się na cmentarzu prawosławnym w Poturzynie to jedna z „pereł” sztuki rzeźbiarskiej, która wyszła spod dłuta Konstantego Hegla. Nadszarpnięta zębem czasu i zniszczona przez ludzi, właśnie została wpisana do rejestru zabytków ruchomych. To oznacza, że wreszcie będzie należycie zadbana i odzyska dawną świetność.
Poturzyn: Wybitne dzieło sztuki Hegla wreszcie będzie zadbane. Dotąd niszczało w zaroślach
Jezus Chrystus autorstwa Konstantego Hegla z 1862 roku stoi na cmentarzu prawosławnym w Poturzynie.
Autor: Fot. K. Tur-Marciszuk

W centrum cmentarza prawosławnego w Poturzynie usytuowana jest wykonana w 1862 r. z piaskowca rzeźba, która przedstawia wyobrażenie Jezusa Chrystusa. Postać jest ukazana realistycznie, w naturalnej wielkości. Jezus prawą rękę ma uniesioną do góry w geście błogosławieństwa, prawą nogę wysuniętą lekko do przodu. Ubrany jest w drapowany płaszcz i tunikę. Twarz ma majestatyczną, spokojną. Stoi na cokole, na którym wyryto cztery inskrypcje zaczerpnięte z ewangelii: „A gdy przyjdzie godzina sądu wymierzone wam będzie według zasług waszych”, „Błogosławieni miłosierni albowiem oni miłosierdzia dostąpią S. Mat.”, „Błogosławieni, którzy cierpią dla sprawiedliwości albowiem ich jest królestwo Niebieskie”, „Błogosławieni którzy w Panu umierają albowiem uczynki ich za niemi idą. Obj. S. Jana”. Na podstawie cokołu znajduje się rok powstania rzeźby w zapisie rzymskim i arabskim oraz sygnatura artysty: „C: HEGEL SCULP:”.

Autorem tego dzieła jest Konstanty Hegel (1799-1876) – warszawski artysta, profesor Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie i tamtejszej Szkoły Rysunkowej. Syn i wnuk austriackich rzeźbiarzy, którzy swoimi dziełami ozdobili m.in. Park Łazienkowski. Rzeźby Konstantego także można podziwiać w stolicy (najsłynniejszą jest chyba pomnik Syreny z 1855 r.), ale tworzył je na zamówienie różnych panów w różnych zakątkach Polski, także w Poturzynie w gminie Telatyn. Dlaczego to tak niesamowite? Ponieważ większość zabytków (przydrożne świątki, pomniki nagrobne) w naszym regionie to dzieła ludowych artystów bądź kopie dzieł wielkich twórców. Rzadko można spotkać rzeźby tak znanych jak Hegel mistrzów. Tym większy to zabytek, który powinien być szczególnie zadbany. Aż przykro przyznać, że przez lata nie był.

Z ogrodu na cmentarz

Historia powstania i losów rzeźb poturzyńskich (rzeźby Maryi i Chrystusa) nie jest potwierdzona źródłami pisanymi. Większość historii (a jest ich kilka wersji) to bardziej domniemania. Rzeźbę Chrystusa zamówił u artysty podobno dziedzic Poturzyna – Balicki (dziadek Tytusa Woyciechowskiego). Stanęła ona w parku dworskim przy rodzinnej posiadłości. Później z nieznanych powodów została przeniesiona na cmentarz. Mogło to być w 1862 roku (to też rok sygnatury na cokole) albo dużo później.

– Moim zdaniem rzeźba figury Maryi została przeniesiona zimą 1915/1916 roku przez Oddział Grobów Żołnierskich (Kriegergräberabteilung), gdy tworzono cmentarze wojenne żołnierzy austro-węgierskich poległych w bitwie 30 sierpnia 1914 r. pod Poturzynem, dla ozdobienia cmentarza wojennego, co w tym czasie było częstą praktyką. Figura Chrystusa Króla mogła być przeniesiona w tym samym okresie, chociaż bardziej prawdopodobne, iż stało się to w czasie II wojny światowej – uważa Jan Sławiński, regionalista z zamiłowania, na co dzień pracownik Urzędu Gminy Telatyn.

Ciekawe jest też to, komu poświecono rzeźby. – Niewykluczone, że któraś z rzeźb mogła być poświęcona pamięci matki Tytusa Woyciechowskiego, Marii z Balickich primo voto Weltz secundo voto Woyciechowska, zmarłej podczas leczenia w sanatorium Posyrem na Węgrzech 2 lipca 1829 roku – mówi Jan Sławiński.

Napis na cokole rzeźby Maryi brzmi jednak tak: "Pamięci zmarłej Córki Maryi pomnik ten poświęcają Rodzice prosząc o pobożne westchnienie za pokóy jey duszy". Córki Tytusa – Marya Władysława Antonina Fortunata urodzona 21 lutego 1843 r. w Poturzynie zmarła przedwcześnie. Nie wiadomo jednak kiedy, ponieważ nie odnaleziono aktu jej zgonu.

– Marya w dokumentach pisanych pojawia się tylko raz w aktach urodzonych parafii w Oszczowie z 1843 r. Ustne przekazy mówią, że zmarła ugryziona przez węża. Są też takie, według których została zamordowana przez kozaka... – opowiada Jan Sławiński. Na razie pozostaje to zagadką, jak i to gdzie spoczęła, ponieważ nie pochowano jej w rodzinnym grobie w Oszczowie. 

Zaniedbane perełki

Rzeźba Maryi znajduje się obecnie na cmentarzu wojennym. Z kolei Chrystusa, jak już wspomnieliśmy, na prawosławnym. Oba cmentarze są wpisane do rejestru zabytków. Cmentarzem wojennym opiekują się mieszkańcy gminy Telatyn i sama gmina.

 – Trzy lata temu gmina Telatyn starała się nawet o dotację na renowację pomnika Maryi. Udało nam się zdobyć środki, ale do podpisania umowy nie doszło, ponieważ okazało się, że właścicielem tego miejsca jest kolej, oddział w Lublinie. To było dla nas duże zaskoczenie, bo to my się tym miejscem opiekujemy – mówi Dariusz Kozłowski, wójt gm. Telatyn. Żeby przejąć w formie darowizny cmentarz, gmina wystosowała pisma do kolei. Jak poinformowano nas w gminie, wniosek trzeba jednak skierować gdzie indziej. W międzyczasie kolej zrzekła się bowiem cmentarza na rzecz Skarbu Państwa. Za miejsce odpowiedzialne jest Starostwo Powiatowe w Tomaszowie Lubelskim. Przekazanie cmentarza gminie Telatyn będzie więc raczej kwestią czasu.

Drugi cmentarz jest w rękach parafii prawosławnej w Tomaszowie Lubelskim.

– Cmentarz prawosławny w Poturzynie jest jednym z 40 cmentarzy w powiecie tomaszowskim, którymi się opiekujemy. Dbamy o nie w miarę możliwości – mówi ks. Dariusz Wasiluk, proboszcz parafii prawosławnej.

Zabytek to motywacja

W ubiegłym tygodniu lubelski wojewódzki konserwator zabytków poinformował, że rzeźba Chrystusa została wpisana na wniosek Stowarzyszenia Moje Nowosiółki z siedzibą w Wasylowie do rejestru zabytków ruchomych województwa lubelskiego.

Daniel Pawłowski, prezes tego Stowarzyszenia i sołtys Nowosiółek, przyznaje, że może trochę wyszedł przed szereg, ale zrobił to w dobrej wierze, zresztą w porozumieniu z parafią.

 – Dla nas nie ma znaczenia, czy to cmentarze prawosławne, katolickie, czy żydowskie. Ważne, żeby były zadbane. Liczymy, że w ten sposób wymusimy większą dbałość o cmentarz w Poturzynie. My oferujemy pomoc w organizacji zbiórki na renowację zabytkowego pomnika i każdą inną w razie potrzeby – przyznaje Daniel Pawłowski. Dodaje, że w gminie powstają ścieżki rowerowe, piesze, a nawet konne. W Nowosiółkach jest skansen, a w nim jedna z niewielu pozostałości po dobrach Woyciechowskich.

– Mamy u siebie okna z cukrowni z Poturzyna (to pierwsza cukrownia w woj. lubelskim powstała w 1840 r. z inicjatywy Tytusa Woyciechowskiego – przyp. red.). Tylko to z niej przetrwało do tych czasów – podkreśla sołtys.

Zapowiada, że w okolicy planuje stworzyć jeszcze miejsce do biwakowania i nocowania pod namiotem. To wszystko atrakcje dla turystów i miejscowych.

– W naszej gminie powstają bardzo ciekawe miejsca. Niedługo otwarte zostanie Centrum Chopinowskie w Poturzynie, a Fryderyk Chopin to postać nieodłącznie związana z Tytusem Woyciechowskim. Wiele jest tu ciekawych historii. Jednym z takich pięknych przystanków są pomniki z poturzyńskiego dworu. I dlatego chcemy, żeby były zadbane – tłumaczy.

Jak cenne dla miejscowej kultury są pomniki Hegla, wie ksiądz Wasiluk. Zgadza się z tym, że trzeba je ratować. – Będziemy starali się przywrócić pomnikowi Chrystusa świetność. Na pewno będzie wizytówką gminy i Poturzyna – deklaruje proboszcz.

Wyrzeźbiony Chrystus podczas koniecznych prac renowacyjno-konserwatorskich odzyska rękę. Została ona odłamana blisko 10 lat temu przez młodzież podczas „nieprzemyślanej” zabawy.

Jeśli chodzi o Centrum Chopinowskie, wójt potwierdza, że wczesną jesienią budynek zostanie otwarty.

– Budynek jest w środku wykończony, nakryty. Trwają prace zewnętrzne, utwardzane jest obejście, nasadzenia, kostka brukowa, alejki. Jest już ogrodzenie. Prace są zgodne z harmonogramem. Nie ma żadnych opóźnień, firma wywiązuje się z kontraktu – mówi Dariusz Kozłowski.

Więcej interesujących informacji znajdziesz na stronie głównej Kroniki Tygodnia.


Jeśli Poturzyn, to Woyciechowscy, a zaraz potem Hegel i jego pomniki i Chopin. Na zdjęciu Centrum Chopinowskie, którego otwarcie planowane jest w najbliższym czasie.
Jeśli Poturzyn, to Woyciechowscy, a zaraz potem Hegel i jego pomniki i Chopin. Na zdjęciu Centrum Chopinowskie, którego otwarcie planowane jest w najbliższym czasie.

Jeśli Poturzyn, to Woyciechowscy, a zaraz potem Hegel i jego pomniki i Chopin. Na zdjęciu Centrum Chopinowskie, którego otwarcie planowane jest w najbliższym czasie.

Cmentarz z I wojny światowej jest w rękach Skarbu Państwa. Fot. K. Tur-Marciszuk
Cmentarz z I wojny światowej jest w rękach Skarbu Państwa. Fot. K. Tur-Marciszuk

Cmentarz z I wojny światowej jest w rękach Skarbu Państwa. Fot. K. Tur-Marciszuk

Rzeźba z przedstawieniem Matki Bożej Niepokalanie Poczętej autorstwa Konstantego Hegla na cmentarzu z I wojny światowej w Poturzynie.
Rzeźba z przedstawieniem Matki Bożej Niepokalanie Poczętej autorstwa Konstantego Hegla na cmentarzu z I wojny światowej w Poturzynie.

Rzeźba z przedstawieniem Matki Bożej Niepokalanie Poczętej autorstwa Konstantego Hegla na cmentarzu z I wojny światowej w Poturzynie.


Oceń

Napisz komentarz
Komentarze
Hrubieszowianin 29.08.2022 23:25
Autorka artykułu w wątkach historycznych powiela funkcjonujące w obiegu legendy i "bajania" ludowe. I tak: 1. Dziadek Tytusa Woyciechowskiego Franciszek Balicki zmarł w 1811 roku, a rzeźba powstała znacznie późnej, tj. gdy właścicielem Dóbr Poturzyn był już Tytus Woyciechowski. 2. Znany jest rok i miejsce śmierci córki Tytusa Woyciechowskiego. Była o tym mowa wielokrotnie podczas odczytów w SP w Poturzynie, w latach jej funkcjonowania. 3. Maria, Córka Tytusa Woyciechowskiego i Marii z Balickich nie zmarła w Poturzynie i nie w roku powstania rzeźby, ani też nie została ukąszona przez żmiję czy też zamordowana przez żołnierza rosyjskiego.

Reklama
Reklama
Reklamapromienniki
KOMENTARZE
Autor komentarza: PacjentTreść komentarza: Kieruj pytanie do Anetki "5 miliony".Data dodania komentarza: 29.09.2022, 07:57Źródło komentarza: Hrubieszów: Szpital wchodzi w wyjątkowo trudny czasAutor komentarza: JosifTreść komentarza: Czy ktoś pamięta ile ta Pani zarabia na rękę. Tylko pytam?Data dodania komentarza: 29.09.2022, 07:15Źródło komentarza: Hrubieszów: Szpital wchodzi w wyjątkowo trudny czasAutor komentarza: hadfaweyTreść komentarza: www.podchaser.com/lists/watch-fall-2022-fullmovie-free-online-on-streaming-107u2DMa5D www.podchaser.com/lists/watch-aftersun-2022-fullmovie-free-online-on-streaming-107u2DMr8D www.podchaser.com/lists/watch-barbarian-2022-fullmovie-free-online-on-streaming-107u2DMr8L www.podchaser.com/lists/watch-the-woman-king-2022-fullmovie-free-online-on-stream-107u2DMrCN www.podchaser.com/lists/watch-bullet-train-2022-fullmovie-free-online-on-streamin-107u2ESlsd www.podchaser.com/lists/watch-dragon-ball-super-super-hero-2022-fullmovie-free-o-107u2ESlwe www.podchaser.com/lists/watch-one-piece-film-red-2022-fullmovie-free-online-on-s-107u2ESlwg www.podchaser.com/lists/watch-top-gun-maverick-2022-fullmovie-free-online-on-str-107u2ET2va www.podchaser.com/lists/watch-avatar-remaster-re-release-2022-fullmovie-free-on-107u2ET2vd www.podchaser.com/lists/watch-avatar-remaster-re-release-2022-fullmovie-free-on-107u2ET2vf www.podchaser.com/lists/watch-dont-worry-darling-2022-fullmovie-free-online-on-s-107u2ET33u www.podchaser.com/lists/watch-brahmastra-part-one-shiva-2022-fullmovie-free-onli-107u2ET3GF www.podchaser.com/lists/watch-x-2022-fullmovie-free-online-on-streaming-107u2ET3GI www.podchaser.com/lists/watch-minions-the-rise-of-gru-2022-fullmovie-free-online-107u2ETKFC www.podchaser.com/lists/watch-the-invitation-2022-fullmovie-free-online-on-stream-107u2ETKFD www.podchaser.com/lists/watch-where-the-crawdads-sing-2022-fullmovie-free-online-107u2ETaxW www.podchaser.com/lists/watch-dio-dreamers-never-die-2022-fullmovie-free-online-107u2ETaxc www.podchaser.com/lists/watch-beast-2022-fullmovie-free-online-on-streaming-107u2ETb1h www.podchaser.com/lists/watch-thor-love-and-thunder-2022-fullmovie-free-online-o-107u2ETrsM www.podchaser.com/lists/watch-blonde-2022-fullmovie-free-online-on-streaming-107u2ETs4k www.podchaser.com/lists/watch-confess-fletch-2022-fullmovie-free-online-on-strea-107u2ETs4l www.podchaser.com/lists/watch-bros-2022-fullmovie-free-online-on-streaming-107u2ETsLI www.podchaser.com/lists/watch-clerks-3-2022-fullmovie-free-online-on-streaming-107u2ETsPK www.podchaser.com/lists/watch-the-silent-twins-2022-fullmovie-free-online-on-stre-107u2ETsPL pastebin.com/WAY8hG2T th.cpp.sh/6ll7y pastebin.com/Xhj5rCGk th.cpp.sh/9ckbj pastebin.com/JQG7S3Q2 th.cpp.sh/6qawvData dodania komentarza: 29.09.2022, 06:08Źródło komentarza: Miał ponad 3 promile, kierował traktorem i śpiewał [FILM]Autor komentarza: dooedTreść komentarza: https://www.grawi.com/Conifg/fortnite.html https://issuetracker.google.com/issues/249630869 https://issuetracker.google.com/issues/249630963 https://seacoral2021.com/Fortnite.html https://seacoral2021.com/bupgmobile.html https://seacoral2021.com/robux.html https://seacoral2021.com/netflix.html https://seacoral2021.com/CashApp.html https://seacoral2021.com/tiktok-coins.html seacoral2021.com/Xbox-Gift-Card.html https://issuetracker.google.com/issues/249581036 https://issuetracker.google.com/issues/249581034 https://issuetracker.google.com/issues/249583967 https://issuetracker.google.com/issues/249586849 https://issuetracker.google.com/issues/249591026 https://issuetracker.google.com/issues/249593451 https://issuetracker.google.com/issues/249594969 https://issuetracker.google.com/issues/249595648 https://issuetracker.google.com/issues/249596461 https://issuetracker.google.com/issues/249598127 https://issuetracker.google.com/issues/249600243 https://issuetracker.google.com/issues/249601709 https://issuetracker.google.com/issues/249604072 https://issuetracker.google.com/issues/249608143 https://issuetracker.google.com/issues/249606678 https://seacoral2021.com/Tiktok-Followers.html https://seacoral2021.com/FreeFire.htmlData dodania komentarza: 29.09.2022, 05:02Źródło komentarza: Zamość: 18-letnia zamościanka odpowie za kradzieżAutor komentarza: YyyTreść komentarza: Tępy chuj on trąbi aby ten typ się obudził nie widzisz że zasypiaData dodania komentarza: 29.09.2022, 01:31Źródło komentarza: Miał ponad 3 promile, kierował traktorem i śpiewał [FILM]Autor komentarza: jdher6Treść komentarza: https://github.com/webpodcast/cfsBHGD/blob/main/README.md https://gitlab.com/jemvut/qfmi8udg https://gitlab.uliege.be/J.Fays/simian-XML-filter/-/issues/99 https://t.co/W6bXYC9INR https://zenodo.org/communities/dkhgaytd/?page=1&size=20 https://challonge.com/9embfa3u?ljsth https://www.onfeetnation.com/photo/albums/bgsdtsetew6aa https://www.scoop.it/topic/nxgsetada https://rextester.com/VAS96039 https://codebeautify.org/htmlviewer/y22fcf0e4 https://paiza.io/projects/sC94sWZuzgzTTy2os9gIKA?language=php https://jsfiddle.net/z2kmjp09/ https://paste2.org/wyG1nsKe https://ctxt.io/2/AAAQikuGEg https://authors.curseforge.com/paste/3890c5c6 https://coliru.stacked-crooked.com/a/7a57d3095d28cd13 https://dev.bukkit.org/paste/41903726 https://pastebin.com/BvePUpc4 https://pastelink.net/390u6t94 https://pasteio.com/xX8obyXCcj22 https://geany.org/p/OXYGc/ https://ide.geeksforgeeks.org/74292f54-3c6e-4360-a9b5-623bf5a813c2 https://yamcode.com/iuns4jgzsp https://jsitor.com/SXNFCvdrt https://www.diemucha.at/comment/51857 https://pastebin.com/X7x5ZJtS https://pastelink.net/tvbrxk02 https://authors.curseforge.com/paste/ee2a74d0 https://dotnetfiddle.net/bysPOq https://www.amazon.com/Warum-die-Wahl-eines/dp/B0BG3J1WLV https://www.audible.com/pd/Warum-die-Wahl-eines-Podcast/B0BG3KCR94 https://techplanet.today/post/fghagjdkajkj https://www.theyashelf.com/individuelt-regnskab-handtering-af-din-helt-egen-okonomi/ https://school3-oktb.minobr63.ru/question/comptabilite-individuelle-gerer-vos-propres-finances/ https://jpost.us/news/individuele-boekhouding-omgaan-met-uw-eigen-financien/ https://thetourtimes.com/verzin-een-goed-begrip/ https://1009magic.com/approved/individualni-ucetnictvi-nakladani-s-vlastnimi-financemi/ https://dailybusinesspost.com/contabilidad-individual-como-manejar-sus-propias-finanzas/ https://flipboard.com/article/google-issue-tracker/a-aKwEmJYRQ2i2o7aO4ENKwQ%3Aa%3A3927451503-4371518454%2Fgoogle.com https://flipboard.com/topic/movies/watch-dont-worry-darling-full-2022-onli/a-FlgyFP0NTFm9YDDrLq_jng%3Aa%3A3927451503-ad51b2106b%2Facast.com https://flipboard.com/topic/movies/watch-dont-worry-darling-free-2022-onli/a-i6z9Ywd7TleyQM43U9Y-hQ%3Aa%3A3927451503-5b0f5310bb%2Facast.com https://flipboard.com/topic/movies/watch-dont-worry-darling-free-2022-onli/a-pnJcV9VVTiqvA0LEwg30mA%3Aa%3A3927451503-52e14d8946%2Facast.com https://dotnetfiddle.net/jZgT8K https://rextester.com/EYEPD93257 https://codebeautify.org/htmlviewer/y2264eddb https://www.bihann.com/cast/60.html?hdjhs https://www.nehannn.com/artist-detail/560.html?kfhdu https://pastebin.com/ZPT89DcN https://pastelink.net/uqd8zuzj https://geany.org/p/PKpid/ https://authors.curseforge.com/paste/3e189473Data dodania komentarza: 28.09.2022, 22:47Źródło komentarza: Zamość: 18-letnia zamościanka odpowie za kradzież
Reklama
Reklama