Broń w rękach Polaków. Kto sprawdza ich stan psychiczny? Niepokojące ustalenia

24-letni Michał Oksiński, który otworzył ogień do przechodniów na krakowskim Rynku Głównym, miał legalne pozwolenie na broń. Mógł posiadać zarówno pistolet, jak i karabinek AR-15. 

Ta informacja wywołała pytania o to, jak w Polsce wydaje się pozwolenia na broń i czy państwo rzeczywiście kontroluje osoby, które ją posiadają. Tym bardziej że liczba legalnych egzemplarzy broni przekroczyła już milion.

Dlatego MSWiA zapowiada konkretne zmiany w przepisach dotyczących dostępu do broni. Resort chce wprowadzić obowiązkową ewidencję broni czarnoprochowej.

Rekordowa liczba broni w polskich domach

Z danych Komendy Głównej Policji wynika, że pod koniec 2025 roku w Polsce zarejestrowanych było 1 037 778 sztuk broni. Niemal dwukrotnie więcej niż pięć lat wcześniej. Liczba ważnych pozwoleń przekroczyła 411 tys., a tylko w ubiegłym roku wydano około 50,7 tys. nowych.

Najwięcej pozwoleń otrzymują kolekcjonerzy i strzelcy sportowi. Żeby zdobyć takie uprawnienia, trzeba spełnić wymagania ustawowe, przejść badania lekarskie i psychologiczne oraz zdać egzamin. Jednak później system kontroli wygląda już zupełnie inaczej.

Badanie raz, broń nawet przez kilkadziesiąt lat

To jeden z najbardziej niepokojących elementów polskich przepisów. Pozwolenie na broń jest bezterminowe, a większość strzelców sportowych, kolekcjonerów i myśliwych nie musi regularnie powtarzać badań lekarskich i psychologicznych.

CZYTAJ TEŻ: Zamach w Krakowie. Nowe ustalenia i sześć zatrzymań

Oznacza to, że osoba, która otrzymała pozwolenie w wieku 25 lat, może nadal posiadać broń w wieku 60 czy 70 lat, nie przechodząc kolejnych obowiązkowych badań okresowych. Nawet jeśli jej stan zdrowia znacząco się zmienił.

Inaczej jest w przypadku osób posiadających pozwolenie do ochrony osobistej lub ochrony osób i mienia. Muszą one przedstawiać nowe orzeczenia co pięć lat.

Policja może skierować również innych właścicieli na ponowne badania, ale potrzebuje uzasadnionych przesłanek. Powstaje więc zasadnicze pytanie: skąd funkcjonariusze mają wiedzieć, że stan psychiczny posiadacza broni się pogorszył?

NIK ujawniła zaskakujące zaniedbania

Odpowiedzi na część tych pytań dostarcza raport Najwyższej Izby Kontroli, opublikowany w maju 2026 roku. Kontrolerzy stwierdzili, że nadzór nad posiadaczami broni jest niekompletny.

W policyjnych rejestrach znajdowały się nawet osoby stuletnie. Co więcej, żadna ze skontrolowanych komend wojewódzkich nie prowadziła systematycznej weryfikacji danych właścicieli broni z rejestrem PESEL w celu wykrywania zgonów.

CZYTAJ: Zamach w Krakowie. Sprawca nie żyje. Co z rannymi policjantami?

NIK ujawniła również przypadki, w których broń po zmarłych właścicielach pozostawała niezabezpieczona nawet przez 30 lat.

Kontrola zakończyła się w czerwcu 2025 roku, dlatego ustalenia te nie przesądzają, że wszystkie nieprawidłowości nadal występują w tej samej skali. Pokazują jednak, jak poważne mogą być konsekwencje nieskutecznego nadzoru.

Czy badania psychologiczne są tylko formalnością?

Nie ma podstaw, żeby uznać, że badania kandydatów do posiadania broni są fikcją. Problem polega na czymś innym: pozytywne orzeczenie wydane dzisiaj nie daje gwarancji, że za kilka czy kilkanaście lat nie zmieni się stan zdrowia tej samej osoby.

Badanie psychologiczne nie pozwala też niezawodnie przewidzieć, czy ktoś w przyszłości dopuści się przemocy.

Po tragedii w Krakowie śledczy muszą więc ustalić nie tylko motyw działania sprawcy, ale również okoliczności uzyskania przez niego pozwolenia. Według doniesień Wirtualnej Polski wśród zabezpieczonej broni znalazły się także egzemplarze, na które ani podejrzany, ani jego ojciec nie mieli pozwolenia.

Nie wiadomo natomiast, czy przy wydawaniu uprawnień 24-latkowi doszło do jakichkolwiek nieprawidłowości.

Kto powinien kontrolować właścicieli broni?

Unijne przepisy wymagają monitorowania, czy posiadacze broni nadal spełniają odpowiednie warunki, oraz przeglądu pozwoleń nie rzadziej niż co pięć lat. Nie oznacza to automatycznie obowiązku przeprowadzania identycznych badań medycznych u wszystkich właścicieli.

NIK wskazała jednak, że polski system wymaga zmian.

CZYTAJ: Zamość, Tomaszów Lub.: GDDKiA zerwała umowę z Turkami. Co dalej z S17?

Po krakowskiej tragedii pytanie nie brzmi już tylko, jak trudno zdobyć pozwolenie na broń. Równie ważne jest to, czy państwo potrafi skutecznie sprawdzać osoby, które takie pozwolenie otrzymały wiele lat temu.

MSWiA zapowiada ewidencję broni czarnoprochowej

Po zamachu w Krakowie MSWiA zapowiada konkretne zmiany w przepisach dotyczących dostępu do broni. Resort chce wprowadzić obowiązkową ewidencję broni czarnoprochowej. Obecnie jej posiadanie co do zasady nie wymaga ani pozwolenia, ani rejestracji, dlatego państwo nie ma pełnych danych o liczbie takich egzemplarzy i ich właścicielach.

Ministerstwo poinformowało, że prace nad odpowiednimi regulacjami zakończyły się około dwóch tygodni temu. Oznacza to, że zapowiedź nie jest wyłącznie reakcją na tragedię, choć krakowski zamach może przyspieszyć dalsze procedowanie projektu. Na razie nie wiadomo, czy ewidencja obejmie również broń już znajdującą się w prywatnych rękach ani ile czasu właściciele dostaną na jej zgłoszenie.

MSWiA ma ponadto zweryfikować procedury wydawania pozwoleń na broń oraz zasady aktualizowania badań psychologicznych osób, które już takie pozwolenia posiadają. Resort nie przedstawił jeszcze szczegółowego projektu ani harmonogramu wejścia nowych obowiązków w życie.