Biłgoraj: Archeolodzy odkrywali tajemnice parku

Zabytkowy park dworski Różnówka w Biłgoraju, wpisany do rejestru zabytków województwa lubelskiego w 1957 r., długo był miejscem zapomnianym. To ma się zmienić. Biłgoraj przygotowuje się do oczekiwanej od wielu lat rewitalizacji tego miejsca. Zgodnie z przyjętą koncepcją, pojawi się tam więcej zieleni, ławek, stolików, nowe oświetlenie, plac zabaw, amfiteatr oraz strefa rekreacyjna i strefa relaksu. Całość projektowanej roślinności ma przede wszystkim wpisywać się i dopełniać naturalistyczny i romantyczny charakter miejsca. Nad wszystkimi pracami czuwają pracownicy Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie, Delegatury w Zamościu.

Tradycja z nowoczesnością

Koncepcja zagospodarowania zakłada zachowanie pierwotnego charakteru parku wykonanego w stylu romantycznym z naturalnym, niemal dzikim układem roślinności. Projektowane elementy architektoniczne będą spójne stylistycznie i mimo nowoczesnej formy nie będą dominować nad przestrzenią lecz „wtapiać się” w teren.

Aby przywrócić tożsamość historycznemu parkowi, konieczne będzie wykonanie prac renowacyjnych istniejących elementów zabytkowych. Chodzi o remont bramy, mostków, odkrycie fundamentów pałacu czy przeniesienie pozostałości kolumn dworskich w oryginalne miejsce. Zapewnione będą dojścia i dostęp bez barier. W planach jest wykonanie elementów typu „hot spot wifi” czy monitoringu.

Niemal każdy element zagospodarowania terenu będzie mógł pełnić funkcje siedziska: kaskady amfiteatru, bloki schodów, pomost czy odtworzone ruiny dworu. Koncepcja zakłada również montaż tradycyjnych ławek parkowych, jako uzupełniające, przy głównych ciągach pieszych. Dodatkowo w ramach uatrakcyjnienia stref relaksu zaproponowany jest montaż m.in. hamaków.

Szczegóły rewitalizacji określi dokumentacja techniczna. Szacunkowy koszt realizacji koncepcji wynosi około 3,9 mln zł.

Archeologowie odkrywają nieznane

Prace archeologiczne na terenie Parku prowadzone były w tym roku. Polegały one na wygenerowaniu modeli 3D terenu, badaniach geofizycznych metodą elektrooporową oraz sondowaniu geologiczno-archeologicznym. Wykonane zostały również próbne odkrywki przypowierzchniowe.

– Dzięki temu udało się ustalić lokalizację okazałego dworu rozebranego włącznie z częścią fundamentów oraz miejsca posadowienia kilku innych mniejszych budowli. Sporym zaskoczeniem okazało się odkrycie rozległego podkowiastego założenia na tyłach dworu. To szeroka na 2,7 m linia ułożona z piaskowca, jak sugeruje odkrywka, stanowiąca zapewne element XIX-wiecznej architektury parkowej, być może podbudowy pod rzeźby lub balustradę. Od zewnątrz biegnie wokół niej wyraźny ciąg komunikacyjny. Była to prawdopodobnie pierwotna alejka – wyjaśnia Marcin Piotrowski, kierownik badań.

Podkreśla, że prace pozwoliły również na odsłonięcie, na razie tylko powierzchniowe i fragmentaryczne, murowanej półkolistej konstrukcji, która respektuje kształt regularnego zagłębiania terenowego na północ od dawnego dworu, w pobliżu jednego z kanałów. Tradycja lokalna wiąże to miejsce z istnieniem dawnego „teatru”. W rzeczywistości nie jest znana funkcja tego obiektu. Być może był to niewielki teatr lub przejście do jednego z pomników lub sadzawki. Charakter odkrytej architektury parkowej, zarówno przylegającej do dworu, jak i oddalonej od rezydencji mogą wyjaśnić badania wykopaliskowe.

Jak podkreślają archeolodzy podjęcie prac wykopaliskowych na tym terenie to konieczność. W badaniach udział brała Patrycja Piotrowska oraz Tomasz Brytan. Kierownikiem badań archeologicznych był Marcin Piotrowski.   

Pałac szmabelana

 Według źródeł historycznych szambelan króla Stanisława Augusta Poniatowskiego – Stanisław Kostka Nowakowski – miał być  założycielem parku. Wzniósł on tutaj swój pałac. Gmach otoczony został romantycznym parkiem, w którym znajdowała się sieć rzecznych kanałów i oczek wodnych. W rezydencji Nowakowski organizował spotkania wzorowane na obiadach czwartkowych króla Stanisława, na które zapraszał wybitnych Polaków. Pałac otaczały kamienne pomniki, upamiętniające m.in. Jana Henryka Dąbrowskiego, Ignacego Krasickiego i Cypriana Godebskiego. W latach I wojny światowej nieużytkowany i zaniedbany pałac Nowakowskiego ostatecznie popadł w ruinę i został rozebrany.