Na cmentarzu prawosławnym w Hopkiem przepiękne nagrobki porosły chaszcze.

Hopkie

Przed ogrodzeniem cmentarza prawosławnego w Hopkiem umieszczono dwie duże tablice. Na jednej z nich znalazło się m.in. zdjęcie istniejącej tu kiedyś cerkwi, na drugim – nagrobków stojących w pięknie uporządkowanym terenie. Dziś te miejsce wygląda inaczej. Cmentarz tonie w chaszczach, w niektórych miejscach poniewierają się śmieci. 

W Hopkiem stała kiedyś drewniana cerkiew grekokatolicka należąca do parafii w Pienianach. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1696 roku. Z informacji z 1740 r. wiadomo natomiast, że owa świątynia miała drewnianą kopułę ustawioną nad nawą i prezbiterium. W 1875 r. cerkiew przejęli prawosławni (stało się to po kasacie postanowień Unii Brzeskiej). Obok świątyni jeszcze w XVII wieku założono cmentarz. Warto go zobaczyć, chociaż... w chaszczach jest to obecnie bardzo utrudnione.

Zmarłym należy się szacunek

Z cmentarza w Hopkiem najpierw korzystali unici, a potem prawosławni. Podczas I wojny światowej stojąca na niej cerkiew została zamknięta i od tamtego czasu nie była użytkowana. Jak czytamy na tablicy informacyjnej, świątynię  rozebrano 27 czerwca 1938 r. w ramach rządowej akcji burzenia cerkwi, zwanej także akcją rewindykacyjno- polonizacyjną. Z niektórych źródeł wynika, że cerkiew spłonęła dopiero w 1940 r.

Cmentarz został natomiast zamknięty po wysiedleniu okolicznej, ukraińskiej ludności do ZSRR w latach 1945-1946. Obecnie ma wielkość ok. 1 ha. Zachowało się na nim kilka nagrobków kamiennych z inskrypcjami w języku ruskim. Uwagę przyciągają zwłaszcza rzeźby dwóch kobiet ubranych w suknie i płaszcze. Co ciekawe, ich nakrycia głowy przypominają kwefy (używano także określenia czarczaf lub jaszmak – chodzi o zasłony na twarz noszone przez muzułmanki).

Obie kobiety przedstawiono z dłońmi złożonymi na piersiach. Rzeźby mają charakter ludowy, ale – jak to określono – „klasycyzujący”. Jednak inskrypcje na postumentach posągów spisano cyrylicą. Te dzieła mogą być znakomitym dowodem na to, że Zamojszczyzna była kiedyś kulturowym tyglem, a różne wpływy wzajemnie się przenikały. Docenili to wszystko okoliczni mieszkańcy. Zauważyli oni kilkanaście lat temu, że potłuczone fragmenty nagrobków poniewierały się po całej okolicy. Złościły ich także góry śmieci oraz puste butelki porozrzucane na cmentarzu.

Bóg jeden wie

W lutym 2007 r. kilkanaście osób zebrało się do porządkowania cmentarza. Lucyna Winnicka, mieszkanka Hopkiego oraz ówczesna radna gminy Łaszczów mówiła wtedy:  Wyznawców prawosławia w okolicy można policzyć na palcach jednej ręki, ale szacunek zmarłym się należy. Cmentarz jest na samym wjeździe do wsi. Zrobiło się z niego wysypisko. Przez 60 lat to tolerowano, ale czas tę sytuację wreszcie zmienić.

Od słów mieszkańcy przeszli do czynów. Wykarczowali krzaki, wywieźli zwały śmieci, ustawili przewrócone nagrobki. To wtedy na swoich miejscach stanęły piękne rzeźby kobiet w kwefach. Miejscowi przecierali oczy ze zdumienia. 76-letnia wówczas Kazimiera Wawryca z Hopkiego zastanawiała się natomiast kim mogły być wyobrażone „na pomnikach” osoby. Może to były wizerunki płaczek, a może wizerunek samej Matki Boskiej. Kobieta opowiadała nam, że jest katoliczką, ale jej rodzina ze strony mamy była wyznania prawosławnego. Dlatego na cmentarzu w Hopkiem zostali pochowani jej wujek i ciocia.

– Gdy nocami słyszałam dochodzące z cmentarza pijackie krzyki, aż serce we mnie marło ze strachu i żalu. Bóg jeden wie co się tam działo  – mówiła w 2007 r. pani Kazimiera.  I podkreślała, z dumą, że cmentarz wyremontowali katolicy.

Cmentarz w Hopkiem został ponownie poświęcony. Nie zapomniano o nim także później. Kilka lat temu uporządkowano go w ramach programu unijnego transgranicznego programu „Rozwój współpracy w partnerstwie transgranicznym”, który gmina Łaszczów realizowała wspólnie z miastem Żółkiew.  To wtedy przed cmentarzem ustawiono duże tablice ze zdjęciami.

Porządki po żniwach

Można je oglądać także teraz, bo obie są w dobrym stanie, chociaż jedną z nich w połowie zasłaniają zarośla. Jednak rzeczywistość obecnie znacznie różni się od tej na fotografiach, co łatwo każdy może porównać. 

Czy jest jednak szansa, że ów cmentarz zostanie uporządkowany, a chaszcze na nim zostaną wycięte jeszcze w sezonie turystycznym?

 – Nie miałam dotychczas sygnału od mieszkańców Hopkiego na temat tego cmentarza – mówi Aleksandra Pietrasz, burmistrz Łaszczowa. – Porozmawiam o tym jednak z miejscowym radnym i sołtysem. Może mieszkańcy znowu zechcą cmentarz uporządkować, a my im w tym oczywiście pomożemy. Teraz są jednak żniwa. Zatem myślę, że ewentualne prace będzie można przeprowadzić dopiero we wrześniu.

bn