Przed 1 listopada. Zanim pojawiły się znicze, na grobach zostawiano jedzenie

Zanim na polskich cmentarzach pojawiły się szklane znicze i chryzantemy, zmarłych wspominano w zupełnie inny sposób. Rozpalano ogniska, przygotowywano jedzenie i wierzono, że dusze przodków mogą odwiedzać żywych. 

Część dawnych zwyczajów zanikła, inne zmieniły znaczenie. Dziś 1 listopada miliony osób odwiedzają groby bliskich, a przygotowania do tego dnia zaczynają się często z kilkudniowym wyprzedzeniem.

Skąd wzięło się święto 1 listopada?

Wszystkich Świętych ma chrześcijańskie korzenie sięgające IV wieku. Początkowo wspominano przede wszystkim męczenników, którzy zginęli za wiarę. Uroczystość obchodzono wówczas w innym terminie, m.in. w maju.

Data 1 listopada upowszechniła się w Kościele zachodnim w VIII i IX wieku, za pontyfikatów papieży Grzegorza III i Grzegorza IV. Z czasem święto zaczęto poświęcać wszystkim świętym, nie tylko oficjalnie kanonizowanym.

W Polsce często mówi się tego dnia o Święcie Zmarłych, choć w tradycji katolickiej Wszystkich Świętych i Zaduszki nie są tym samym. Pierwsze obchodzimy 1 listopada, natomiast 2 listopada przypada wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych, czyli Dzień Zaduszny.

Dlaczego zapalamy znicze?

Zanim chrześcijaństwo dotarło na ziemie polskie, pamięć o przodkach była związana z obrzędami ludowymi. Podczas dawnych Dziadów przygotowywano posiłki dla dusz, pozostawiano dla nich jedzenie i rozpalano ogień.

Wierzono, że płomienie mogą wskazywać zmarłym drogę, a jednocześnie chronić żywych przed nieprzyjaznymi duchami. W niektórych regionach ogniska rozpalano przy cmentarzach i na rozstajach dróg.

CZYTAJ TEŻ: Zamość: Halloween w kinie? CKF Stylowy szykuje dwa horrory

Z czasem dawne praktyki ustępowały chrześcijańskim formom upamiętniania zmarłych. Ogień pozostał jednak ważnym symbolem. Dziś zapalona świeca czy znicz jest przede wszystkim znakiem pamięci.

Zmieniły się także dekoracje nagrobków. Obok tradycyjnych świec pojawiły się lampiony, elektryczne znicze i gotowe kompozycje kwiatowe. Szczególne miejsce zajmują chryzantemy, które właśnie jesienią można zobaczyć na niemal każdym polskim cmentarzu.

Ile kosztuje nas 1 listopada?

Współczesne przygotowania to również wydatki. Oprócz zniczy i kwiatów dochodzą koszty sprzątania grobów, podróży oraz rodzinnych spotkań.

Z najnowszego badania IBRiS dla Santander Consumer Banku wynika, że 41 proc. ankietowanych planuje wydać na Wszystkich Świętych i Zaduszki od 201 do 500 zł. Kolejne 14 proc. przewiduje wydatki od 501 do 1000 zł, a co czwarty badany chce zmieścić się w kwocie do 200 zł.

Największym obciążeniem dla domowego budżetu są znicze, kwiaty i sprzątanie nagrobków – wskazało je 35 proc. respondentów. Dla 22 proc. największy koszt stanowią dojazdy i paliwo.

CZYTAJ: Día de Muertos, czyli Święta Zmarłych w Meksyku. Ile nasze mają z nimi wspólnego?

Część ankietowanych planuje ograniczyć zakupy. Aż 41 proc. zamierza korzystać z promocji w supermarketach, a 22 proc. kupować same wkłady do zniczy lub korzystać ze zniczodzielni, w których można zostawić albo wziąć nadający się do ponownego wykorzystania lampion.

Policja przygotowuje akcję „Znicz 2026”

W tym roku Wszystkich Świętych przypada w niedzielę. W wielu miejscowościach przygotowywane są zmiany organizacji ruchu przy cmentarzach, a policjanci zapowiadają wzmożone patrole.

W Jeleniej Górze i powiecie karkonoskim oraz w powiecie chrzanowskim działania „Znicz 2026” zaplanowano od 30 października do 2 listopada. Funkcjonariusze będą kontrolować prędkość, trzeźwość kierowców i sposób przewożenia pasażerów, a także pomagać pieszym i kierować ruchem w zatłoczonych miejscach.

Lokalne samorządy mogą wprowadzać objazdy, dodatkowe parkingi i specjalne linie komunikacji miejskiej. Szczegóły będą zależeć od miejscowości, dlatego przed wyjazdem na cmentarz warto sprawdzić aktualną organizację ruchu.