Minęło 75 lat od śmierci Józefa Pysia ps. Śmiały

Józef Pyś urodził się 26 maja 1926 r. w Wólce Panieńskiej (gm. Zamość). W okresie okupacji niemieckiej działał w strukturach AK Obwodu Zamość, służąc w oddziale Jana Turowskiego „Norberta”. Po 1944 r. pozostał w konspiracji niepodległościowej. Był żołnierzem oddziału Tadeusza Łagody „Barykady”, następnie działał w strukturach II Inspektoratu Zamojskiego AK.

29 grudnia 1945 r. został aresztowany przez UB i osadzony w więzieniu w Zamościu. 8 maja 1946 r. uwolniony podczas rozbicia więzienia przez oddział WiN dowodzony przez Romana Szczura ps. „Urszula”. Akcja została przeprowadzona z rozkazu komendanta Obwodu WiN w Zamościu Mariana Pilarskiego ps. „Jar”, a istotną rolę odegrał w niej Stanisław Bizior ps. „Eam”.

CZYTAJ: "Podła komunistka" czy "wybitna działaczka"? Patryk Jaki w Zamościu starł się z magistratem ws. Róży Luksemburg

W 1947 r. Józef Pyś ujawnił się przed Powiatowym Urzędem Bezpieczeństwa Publicznego w Zamościu, jednak powrócił do działalności konspiracyjnej w strukturach II Zamojskiego Inspektoratu AK. 18 lutego 1951 r. został ciężko ranny w starciu z funkcjonariuszami MO w Zamościu i zmarł tego samego dnia w szpitalu. Jego ciało przewieziono do Zakładu Medycyny Sądowej w Lublinie; miejsce pochówku przez dziesięciolecia pozostawało nieznane.

Szczątki odnaleziono w 2018 r. podczas prac poszukiwawczych IPN na cmentarzu przy ul. Unickiej w Lublinie. Uroczystości pogrzebowe odbyły się 29–30 września 2019 r., a Józef Pyś wraz z Pawłem Kalinowskim ps. „Francuz” i Mieczysławem Szewczukiem ps. „Włoch” został pochowany w Krypcie Żołnierzy II Inspektoratu Zamojskiego AK w Bazylice św. Antoniego w Radecznicy. Ich szczątki spoczęły obok płk. Mariana Pilarskiego „Jara” oraz kpt. Stanisława Biziora „Eama”.

Pięć lat temu na murze Oddziału Zewnętrznego Zakładu Karnego w Zamościu przy ul. Hrubieszowskiej powstał mural upamiętniający m.in. „Śmiałego”, „Jara” oraz „Eama”.