Zwierzyniec: Dom Aleksandry Wachniewskiej zabytkiem. Właściciel odwołał się od decyzji konserwatora

„Wpis do rejestru domu Aleksandry Wachniewskiej jest kolejnym krokiem w ochronie historycznych obiektów naszego miasta. Wierzymy, że podejmowanych działań będzie coraz więcej i wspólnie będziemy się cieszyć tym, jak z roku na rok Zwierzyniec pięknieje” – czytamy na profilu Stowarzyszenia im. Aleksandry Wachniewskiej w Zwierzyńcu.

Budynek niszczeje

Urodzona w 1902 r. we Floriance Aleksandra Wachniewska była absolwentką Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Tworzyła głównie pejzaże ukazujące przyrodę Roztocza, a najczęstszym motywem jej obrazów były drzewa. Była też zaangażowana w działalność na rzecz ochrony przyrody – przyczyniła się do ustanowienia na Roztoczu wielu rezerwatów przyrody, miała też znaczący udział w doprowadzeniu do utworzenia Roztoczańskiego Parku Narodowego. Zmarła w Zwierzyńcu w 1989 r., w wieku 87 lat.

• WARTO PRZECZYTAĆ: Zwierzyniec: Remontować dom Aleksandry Wachniewskiej czy zbudować od nowa?
• Zwierzyniec: Co dalej z domem malarki Aleksandry Wachniewskiej?

W Zwierzyńcu jest ulica Aleksandry Wachniewskiej, a przy niej dom, w którym przez pół wieku mieszkała i tworzyła artystka. Budowa tego domu była inwestycją Ordynacji Zamojskiej. Kiedy w 1812 r. siedziba ordynacji została przeniesiona do Zwierzyńca, w miasteczku pojawiła się duża liczba urzędników ordynackich wraz z rodzinami, którym należało zapewnić mieszkania. Część z nich została ulokowana w pomieszczeniach zabudowań zespołu willowego, zaś dla pozostałych wybudowano nowe domy, które wznoszono w wielu etapach i w różnych latach. Zachowane obiekty, do których należy także wybudowany prawdopodobnie w latach 30. XIX w. dom przy ul. Aleksandry Wachniewskiej 17, są ważnym elementem zabudowy, decydującym o charakterze Zwierzyńca po dziś dzień.

• Zwierzyniec: 2022 to będzie rok Aleksandry Wachniewskiej

Budynek został wyłączony z użytkowania w 2010 r. Prób jego ratowania podejmowały się m.in. władze samorządowe, Towarzystwo Miłośników Zwierzyńca, Stowarzyszenie im. Aleksandry Wachniewskiej, a także dwoje mieszkańców miasteczka – historyk sztuki Tomasz Gajewski i emerytowana pracowniczka RPN Marta Lipiec.

Ratujmy co się da

Sprawa była skomplikowana, bo nieruchomość gruntowa jest własnością Skarbu Państwa, natomiast budynek – spółki wykorzystującej nieruchomość do celów działalności gospodarczej (na zapleczu budynku funkcjonuje zakład przetwórczy). Dom od wielu lat nie jest użytkowany i popada w ruinę, ale pomimo to nadal jest zwany „domem Aleksandry Wachniewskiej”.

• Przeczytaj też: Dłuższa lista specjalistów bez skierowania. Do kogo jeszcze będziemy mogli pójść?

Jak nam przekazał lubelski wojewódzki konserwator zabytków Dariusz Kopciowski, budynek jest chroniony, bo zamojska delegatura Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków zblokowała możliwość jego rozbiórki. Kolejnym krokiem było wpisanie go do rejestru zabytków województwa lubelskiego. Tak też się stało, ale – jak się nam udało dowiedzieć – właściciel odwołał się od tej decyzji, więc teraz kolejny ruch należał będzie do ministra kultury i dziedzictwa narodowego. 

– Czekamy na decyzję ministra, która ukierunkuje dalsze postępowanie w tej sprawie – poinformował nas 4 marca lubelski wojewódzki konserwator zabytków, który stoi na stanowisku, że pomimo złego stanu budynku możliwe jest jego odrestaurowanie.

Pamiętają o malarce

Warto dodać, że w 120. rocznicę urodzin wybitnej malarki Stowarzyszenie im. Aleksandry Wachniewskiej wraz z Urzędem Miejskim w Zwierzyńcu i RPN zorganizowało specjalny program poświęcony artystce. W ramach obchodów Roku Aleksandry Wachniewskiej otwarto wystawę jej obrazów, podświetlono mural z podobizną malarki i zorganizowano rajd rowerowy.

„Dziękujemy Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków za wszczęcie postępowania i podjęcie decyzji o wpisie do rejestru. Dziękujemy Narodowy Instytut Dziedzictwa za wnikliwą analizę historii i zabytkowej wartości obiektu. Dziękujemy Roztoczański Park Narodowy, Gminie Zwierzyniec i Nadleśnictwo Zwierzyniec, Lasy Państwowe za pomoc w organizacji obchodów 120. urodzin Aleksandry Wachniewskiej, które pomogły szerzyć ideę ochrony przyrody i zabytków Zwierzyńca – wartości przyświecających całe życie naszej Patronce” – czytamy na profilu stowarzyszenia.

Dobre wieści! Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków orzekł o wpisaniu do rejestru zabytków willi Borowianki. Wzniesiony w końcu XIX w. obiekt stanowi istotny element związany z rozwojem zwierzynieckiej osady pałacowej. Jest również przykładem budownictwa mieszkaniowego urzędników i pracowników Ordynacji Zamojskiej typowego dla tego okresu.