Przejdź do głównych treściPrzejdź do wyszukiwarkiPrzejdź do głównego menu
czwartek, 19 listopada 2026 10:20
Przeczytaj!
Reklama
Reklama

Zaćmienia zwierciadł niebieskich

W dawnej Rzeczpospolitej obawiano się huraganów, burz, śnieżyc czy wyjątkowo srogich mrozów. Natomiast doniesienia o wybuchach wulkanów czy obserwacje zaćmień słońca budziły trwogę, a pojawiające się co jakiś czas na niebie komety – panikę! Dzisiaj patrzymy na to inaczej. Nie zawsze bez lęku... Bo jak podaje portal zmianynaziemi.pl w 2018 roku czeka nas cała seria zaćmień Słońca i Księżyca. Oprócz tego na niebie zagoszczą aż trzy komety. Przypadek?
Zaćmienia zwierciadł niebieskich
Zaćmienie Księżyca widziane w Zamościu we wrześniu 2015 roku.

Autor: Fot. Kacper Nowak

Opisy różnych zjawisk przyrodniczych (huraganów, srogich zim czy np. powodzi) i astronomicznych można znaleźć w wielu staropolskich kronikach. Tłumaczone są tam także zasady, które rządzą światem, sferami niebieskimi i zaświatami. Mogą się one podobno z nami komunikować m.in. za pomocą zaćmień Słońca i Księżyca, komet czy tajemniczych, budzących trwogę znaków (np. czerwonych krzyży pojawiających się na szatach liturgicznych). Według astrologów i dawnych uczonych były (i są) to boskie ostrzeżenia. 

Przeraźliwa ciemność
"Wezuwiusz bardzo dymi i wyrzuca kamienie, że z dnia zrobiła się noc. Podobno w Neapolu wszyscy mieszkańcy zwątpili w ocalenie. W Rzymie i jego okolicy na wszystkich prawie liturgicznych szatach pojawiły się krzyże (...) koloru czerwonego, nie dające się w żaden sposób zetrzeć" – notował 4 stycznia 1661 r. Bazyli Rudomicz, uczony, lekarz i kronikarz z Zamościa. A dzień później zapisał: "W Italii pojawiło się monstrum – półczłowiek, półwół. Na czole ma jedno oko, a obok uszu rogi. Pojawiło się zaś jak mówią, nie wcześniej niż przed dwoma miesiącami". 

Wybuch Wezuwiusza zaniepokoił nie tylko zamojskiego kronikarza. Mówiło się o nim w całej Europie. Erupcja nastąpiła przecież po ponad 20-letniej przerwie (poprzednio Wezuwiusz dał o sobie znać w 1638 r.). Ponadto wcześniej wulkan był spokojny przez prawie 500 lat! Jego przebudzenie i groźne, nieprzyjazne pomruki budziły zabobonny strach. Natomiast pojawiające się na niebie komety (o ich wpływie na życie naszych przodków pisaliśmy obszernie jakiś czas temu), meteoryty czy zaćmienia słońca wywoływały prawdziwą trwogę. Dlaczego? Uważano je za zapowiedzi nieurodzajów, wojen, czy m.in. epidemii, które nękały dawną Europę. 

Całkowite zaćmienia słońca obserwowano w naszym kraju m.in. w 1485, 1544, 1654, 1699, 1706 i 1733 r. (jak wyliczono zdarzały się one średnio dwa razy w każdym stuleciu). Najbardziej znany jest chyba opis tego zjawiska zamieszczony w słynnych rocznikach Jana Długosza. Obserwowano je 7 czerwca 1415 r. "W czasie podróży Króla Władysława (Jagiełły) z Kobrynia do Myta, w sobotę, po oktawie Bożego Ciała, o trzeciej nastąpiło znaczne zaćmienie słońca, które króla i jego ludzi, jako zjawisko niespodziewane i nieznane wprawiło najpierw w podziw i zdumienie, a w końcu w zabobonny niepokój" – czytamy w rocznikach Długosza. "Było bowiem tak znaczne, że ptaki przerażone nagłą ciemnością osiadały na ziemi, a gwiazdy świeciły jak w nocy. Także król Władysław musiał się zatrzymać, ponieważ powstrzymały go ciemności".

Monarcha mógł ruszyć dalej dopiero gdy zaćmienie minęło. Podobne zjawisko  obserwowano m.in. w XVII w. na zamojskim niebie. "Zaćmienie (częściowe) słońca trwało od godz. 7.52 do 9.54, jak obliczyli matematycy. Na skutek tego nastała przeraźliwa ciemność, choć niebo było bardzo czyste" – pisał 2 lipca 1666 r. Rudomicz. "Z tej okazji ks. Abrek (miał na imię Andrzej) przy końcu kazania na temat nawiedzenia N. Marii Panny dał takie porównanie, iż ona jaśnieje prawdziwym słońcem, aby nas broniła od złych skutków płynących z zaćmienia". 
Zaćmienie słońca (są różne jego rodzaje: całkowite, częściowe, obrączkowe lub hybrydowe) to zjawisko astronomiczne, które dla współczesnych naukowców nie jest tajemnicą. Można je obserwować, gdy Księżyc znajdzie się pomiędzy Słońcem a Ziemią, w ten sposób przesłania słoneczne światło (natomiast zaćmienie Księżyca widzimy, gdy Ziemia znajduje się między Słońcem a Księżycem, będącym w pełni: Księżyc "wchodzi" wówczas w stożek cienia Ziemi). W dawnej Polsce zjawisko było obserwowane jedynie okazjonalnie, dość przypadkowo.

Dlaczego? Nie umiano precyzyjnie przewidywać kolejnych zaćmień. Przeszkodą w obserwacji mogła być także pogoda (np. zachmurzone niebo, deszcze, śnieżyce itd). Wiadomo jednak, że to zjawisko obserwował kilka razy wybitny astronom Mikołaj Kopernik (żył w latach 1473-1543). Interesował się nim także gdański astronom Jan Heweliusz (1611-1687). Powstawały na ten temat uczone traktaty.
 

Przepowiednie
Jeden z najsłynniejszych napisał Bernat z Krakowa. Dzieło nosiło tytuł "Iudicium, albo zdanie i wyrok z nauki astrologskiej o znakach niebieskich, w tym czasie prawie żelaznym często przypadających, jako są zaćmienia zwierciadł niebieskich, złączenia planetów górnych i o komecie teraz widzianej etc.". Wydano je w 1607 roku. Z traktatu dowiadujemy się w jakim celu pan Bóg stworzył Słońce, Księżyc i gwiazdy, które istnieją na niebie "niezmierzonej wielkości, dziwnego biegu i obrotu". To właśnie dzięki nim człowiek może poznać mądrość i wszechmocność Stwórcy. Za pośrednictwem gwiazd Stwórca daje także ludziom ostrzeżenia. Wystarczy być tylko spostrzegawczym, uważanym, czujnym. 

"Jako w Grecyjej (...) słońce się zaćmiło, tak iż w południe gwiazdy widziane były" – czytamy w traktacie Bernata z Krakowa. "Za którem takie powietrze morowe przypadło na ludzi, że ramiona i nogi od ciała dobrowolnie odpadały. Także też za cesarza Konstantyna zaćmienie takież było, które wielkie rozruchy znaczyło (...), i śmierć tegoż cesarza znaczyło. Takich efektów zaćmienia wiele by się tu i czasów naszych wyliczyć mogło (...). Dał też Pan Bóg przez naukę pożytek ten, iż przyszłe rzeczy (...) pierwej niżeli się staną, wiedziane być mogą".

W dziele omówiono kilka staropolskich zaćmień Słońca i Księżyca. Uczony pokusił się o wytłumaczenie ogólnego znaczenia tych zjawisk. Częściowe zaćmienie Słońca z 1605 r. przepowiadało według niego "burdy" w Krakowie i Małopolsce oraz m.in. ziemi rakuskiej i pruskiej, a także w Mazowszu i na Litwie. Zaćmienie Księżyca z 6 września 1607 r. jakoś nie było dla obywateli Rzeczpospolitej szkodliwe, a zaćmienie Słońca z 25 lutego 1607 r. – dzięki korzystnemu układowi planet (jak tłumaczył: "w domu Jowiszowym się trafiło, planety rodzajowi ludzkiemu życzliwego") – miało nawet zbawienne skutki. "Siła dobrego znaczy, tak w sprawach ludzkich, jako też w pożytkach ziemnych żywności ludzkiej należących, jakich doznaliśmy i na powietrzu pogody zażyliśmy" – tłumaczył Bernat z Krakowa. 

Dosyć zagadkowy jest jednak inny opis. "Trzecie – słoneczne zaćmienie roku niniejszego (1607), acz się przytrafiło dnia 22 sierpnia straśliwie, godziny 4 w noc, a też niewidome (niewidoczne), chyba w Ameryce ludziom mieszkającym, dla czego nam skutki nieszkodliwe, około których obwieszczenia próżna zabawa" – tłumaczył Bernat z Krakowa. A w innym miejscu wieszczył: "Nie ucieszą-ć nas też w tym to wieku żelaznym, a bezmiernie opłakania godnym, to jest 1608 (roku), troje zaćmienia – dwoje słońca, trzecie miesiąca (księżyca), przypadłe, acz dwoje niewidome". 

Powinienby człek z ziemią odlecieć!
Jedno z tych zaćmień słońca miało okazać się szczególnie przykre "dla ludzi stanów średnich, jako panów i monarchów". Uczony uważał, że "nabawi ich" kolejno: "wojen, frasunków, prac, kłopotów", a niektórych nawet uśmierci. Ten niekorzystny czas po zaćmieniu z 1608 r. musiał trwać kilkanaście miesięcy. Najwięcej mieli z tego powodu ucierpieć Turcy, Czesi, Szwedzi, Włosi, Rosjanie oraz mieszkańcy Inflant. Czy była dla nich jakaś nadzieja? 

Więcej przeczytasz w najnowszym numerze i e-wydaniu Kroniki Tygodnia



Podziel się
Oceń

Napisz komentarz

Komentarze

Kronika Tygodnia

Chcesz częściej widzieć nasze newsy?

Dodaj Kronikę Tygodnia do preferowanych źródeł w Google i bądź bliżej najważniejszych spraw z regionu.

Reklama
Urokliwy dom z dużą działką | Zawady gm. Jarczów Cena: 239000 PLN Szukasz spokojnego miejsca na ziemi, przestrzeni pod własne gospodarstwo, siedlisko lub inwestycję w agroturystykę? Ta wyjątkowa nieruchomość łączy tradycyjny wiejski klimat z wygodnym dostępem do pełnej infrastruktury i miast.GŁÓWNE ATUTY NIERUCHOMOŚCI:-Ogromna działka o powierzchni 1,40 ha – grunty o bardzo dobrej klasie bonitacyjnej, idealne pod uprawy, ogród lub własną przestrzeń rekreacyjną.-Szeroki front (ok. 42 m) – daje doskonałe możliwości aranżacyjne, wygodny wjazd i szerokie pole manewru.-Bezpośredni dostęp do drogi asfaltowej – całoroczny, komfortowy dojazd.-Pełne media na działce: podłączona woda, prąd oraz kanalizacja + tradycyjna studnia (idealna np. do podlewania ogrodu).DOM DREWNIANY (ok. 70 m²):Jednokondygnacyjny, klimatyczny dom z drewna (pokryty eternitem) z wymienioną stolarką okienną na szczelne okna PCV. Wnętrze oferuje czytelny i funkcjonalny układ pomieszczeń:-Wiatrołap (przestrzeń na garderobę/buty),-Przedpokój,-Wydzielone miejsce na łazienkę (do własnej aranżacji),-Duża, jasna kuchnia,-Obszerny, przestronny pokój.BUDYNKI GOSPODARCZE:Na terenie działki znajdują się 3 dodatkowe budynki o wszechstronnym przeznaczeniu:-Duży murowany budynek gospodarczy – podzielony na część inwentarską (dawny chlewik/stajnia) oraz część stanowiącą tzw. letnią kuchnię (doprowadzony prąd – świetne miejsce na pracownię lub bazę majsterkowicza).-Drewniany garaż – bezpieczne miejsce na samochód lub sprzęt rolniczy/ogrodniczy.-Drewniany mały schowek – idealny na narzędzia ogrodowe czy drewno.LOKALIZACJA I OKOLICA:Cicha, malownicza i bezpieczna okolica pozwalająca odetchnąć od miejskiego zgiełku.-Bliskość Jarczowa: szybki i sprawny dojazd do centrum gminy, gdzie znajdziesz pełną infrastrukturę: Urząd Gminy, Szkołę Podstawową, Ośrodek Zdrowia, Aptekę, Samorządowy Ośrodek Kultury (SOK), sklep oraz placówkę pocztową.-Dogodny dojazd do Tomaszowa Lubelskiego – bliska odległość od miasta powiatowego zapewnia łatwy dostęp do szkół średnich, szpitala, marketów i usług.DLA KOGO?Nieruchomość doskonale sprawdzi się jako:-Siedlisko dla osób szukających ciszy i bliskości natury,-Gospodarstwo rolne / ogrodnicze (III klasa),-Baza pod rekreację lub biznes (np. warsztat, agroturystyka).Zapraszam do kontaktu i obejrzenia nieruchomości na żywo!Zainteresowany? Zadzwoń i umów się na prezentację, aby osobiście docenić potencjalną przestrzeń tego wyjątkowego mieszkania.Bezpłatnie pomagamy w formalnościach związanych z uzyskaniem kredytu na zakup nieruchomości. Nasz doradca kredytowy bezpłatnie sprawdzi Twoją zdolność kredytową i przedstawi najlepsze oferty z ponad 10 banków.Posiadasz podobną nieruchomość? Skorzystaj z bezpłatnej konsultacji – odpowiemy na pytania dotyczące ceny, procesu sprzedaży oraz możliwości poprawy atrakcyjności oferty.Oferujemy również:•⁠ ⁠Pośrednictwo w kupnie, sprzedaży oraz najmie nieruchomości.•⁠ ⁠Pomoc w sprzedaży nieruchomości o skomplikowanej sytuacji prawnej.•⁠ ⁠Rzetelne oceny wartości nieruchomości.•⁠ ⁠Uzyskanie świadectwa energetycznego.PAULINA [email protected]ółnoc Biuro Nieruchomościul. Żeromskiego 3, 22-400 Zamość Data dodania ogłoszenia: 11.11.2026 Urokliwy dom z dużą działką | Zawady gm. Jarczów
Działki | Ruda Wołoska Cena: 80000 PLN Atrakcyjne działki budowlane w Ruda Wołoska (ul. Tomaszowska) - kup całość lub pojedynczo!Szukasz spokojnego miejsca na budowę wymarzonego domu z dala od zgiełku miasta, a jednocześnie z szybkim dojazdem? Oferujemy na sprzedaż malowniczo położone działki w miejscowości Ruda Wołoska przy ul. Tomaszowskiej. Nieruchomość daje dużą elastyczność – istnieje możliwość zakupu poszczególnych działek lub całego kompleksu.Zestawienie powierzchni działek:Działka nr 638/12: 0,0639 ha (ok. 639 m²) - 55 000 złDziałka nr 638/13: 0,1007 ha (ok. 1 007 m²) - 70 000 złDziałka nr 638/14: 0,1390 ha (ok. 1 390 m²) - 80 000 złŁączna powierzchnia całości: ok. 0,3036 ha (3 036 m²)Media i dojazd:Media: Prąd, woda i pozostałe media znajdują się w drodze w bliskiej odległości od działek, co ułatwi i przyspieszy proces przyłączenia budowy.Droga wewnętrzna: Do działek prowadzi wydzielona droga dojazdowa (nr 639/11). Każdy nabywca otrzymuje udziały w drodze, co gwarantuje bezproblemowy i uregulowany prawnie dostęp do nieruchomości.Dlaczego warto?Elastyczność zakupu: Możliwość zakupu pojedynczej działki pod budowę domu lub całego kompleksu (świetna opcja pod inwestycję lub dla rodziny/znajomych chcących zamieszkać obok siebie).Świetna lokalizacja: Cicha i zielona okolica przy ul. Tomaszowskiej z dogodnym i szybkim dojazdem do Tomaszowa Lubelskiego.Ustawny teren: Działki dają duże możliwości aranżacji przestrzeni wokół przyszłego domu oraz zagospodarowania ogrodu.Cena i warunki transakcji: Do uzgodnienia (możliwość zakupu całości lub wybranej działki).Zapraszam do kontaktu telefonicznego w celu uzyskania szczegółowych informacji oraz umówienia się na prezentację nieruchomości w terenie!Bezpłatnie pomagamy w formalnościach związanych z uzyskaniem kredytu na zakup nieruchomości. Nasz doradca kredytowy bezpłatnie sprawdzi Twoją zdolność kredytową i przedstawi najlepsze oferty z ponad 10 banków.Posiadasz podobną nieruchomość? Skorzystaj z bezpłatnej konsultacji – odpowiemy na pytania dotyczące ceny, procesu sprzedaży oraz możliwości poprawy atrakcyjności oferty.Oferujemy również:•⁠ ⁠Pośrednictwo w kupnie, sprzedaży oraz najmie nieruchomości.•⁠ ⁠Pomoc w sprzedaży nieruchomości o skomplikowanej sytuacji prawnej.•⁠ ⁠Rzetelne oceny wartości nieruchomości.•⁠ ⁠Uzyskanie świadectwa energetycznego.PAULINA [email protected]ółnoc Biuro Nieruchomościul. Żeromskiego 3, 22-400 Zamość Data dodania ogłoszenia: 03.11.2026 Działki | Ruda Wołoska
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama Baner reklamowy B1 firmy WORK CENTRE
Reklama
KOMENTARZE
Autor komentarza: Katastrofa Treść komentarza: Dziś w nocy w Shnzhen ważą się losy wyspy Tajwan 3 mocarstwa decydują, rosyjskie kundle z UE reprezentuje Putin Data dodania komentarza: 19.11.2026, 08:28 Źródło komentarza: Małaszewicze walczą o przetrwanie. Dług celny drenuje konta firm, przedsiębiorcy czują się kozłami ofiarnymi Autor komentarza: Perfidia Treść komentarza: KOmuna doji swich i chroni przestępców. Data dodania komentarza: 19.11.2026, 08:21 Źródło komentarza: Małaszewicze walczą o przetrwanie. Dług celny drenuje konta firm, przedsiębiorcy czują się kozłami ofiarnymi Autor komentarza: POKomuna Treść komentarza: Co to jest 200 dni teraz za KOMUNY, czekałem do kardiologa 1.5 roku na wizytę czyli 515 dni następnej wyznaczonej na 2029 nie dożyję, takie teraz wyroki praworządne i uśmiechnięte, a drobny milionik lekarz bierze Data dodania komentarza: 19.11.2026, 07:26 Źródło komentarza: "200 dni czekania na lekarza" Autor komentarza: ale jaja Treść komentarza: Wczoraj sąd najwyższy ogłosił że z tej 8 tylko 3 jest legalnych i zaprzysiężona przez prezydenta, więc teraz kworum z 15 = 3 to barbaria NEO praworządności a czyste bezprawie totalne. Data dodania komentarza: 19.11.2026, 07:16 Źródło komentarza: Wojsko na niebie nad Werbkowicami Autor komentarza: POKomuna Treść komentarza: Emerytów SBeków 30.000 tys emerytury zapewnionej przez dyktatora TfuSSka stać na każde święta choć KOmuniści ich nie obchodzą, wstydźcie się. Data dodania komentarza: 19.11.2026, 07:10 Źródło komentarza: Co piątego Polaka nie stać na tradycyjne święta. Oszczędzamy nie tylko na prezentach Autor komentarza: Haha Treść komentarza: Czemu nie emerytury jak mordercy i zleceniodawcy morderstw SBecy 30.000 tys tylko taka NEO praworządna pseudo demokratyczna przeszłość, KOMUNA DYKTATURY TfuSSkolandii zapewnia BOGATĄ przyszłość BANDYTOM zorganizowanej grupie przestępczej o charakterze zbrojnym, za nasze składki i podatki. Data dodania komentarza: 19.11.2026, 07:05 Źródło komentarza: Strażnicy mówią „dość”. Chcą takich emerytur jak sokiści
Reklama
Reklama
Reklama