Obrońca z wyboru a obrońca z urzędu. Wyjaśnia kancelaria Zemła Szymański Adwokaci

Kiedy obrońca jest obowiązkowy

Kodeks postępowania karnego przewiduje sytuacje, w których oskarżony musi mieć obrońcę, niezależnie od własnej woli. Dotyczy to między innymi osób, które nie ukończyły 18 lat, są głuche, nieme lub niewidome, a także przypadków, w których zachodzi uzasadniona wątpliwość co do poczytalności oskarżonego albo jego zdolności do samodzielnej obrony.

Jeżeli w takiej sytuacji oskarżony nie ma obrońcy z wyboru, wyznaczany jest obrońca z urzędu. Obrona jest obowiązkowa także wtedy, gdy sprawa toczy się przed sądem okręgowym jako sądem pierwszej instancji, a oskarżonemu zarzucono zbrodnię.

Obrońca z urzędu na wniosek

Niezależnie od obrony obowiązkowej, oskarżony może wnioskować o wyznaczenie obrońcy z urzędu, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Wniosek składa się do sądu, a jego uwzględnienie nie oznacza, że pomoc ta jest ostatecznie bezpłatna. W razie wyroku skazującego koszty obrony z urzędu mogą zostać zasądzone od oskarżonego.

Na co zwrócić uwagę, wybierając obrońcę

Przy obronie z wyboru istotne znaczenie ma zakres praktyki kancelarii. Prawo karne jest dziedziną proceduralnie odrębną od spraw cywilnych czy rodzinnych: rządzi się własnymi terminami, trybem zaskarżania i regułami dowodowymi. Część kancelarii prowadzi sprawy z wielu dziedzin, część ogranicza praktykę wyłącznie do spraw karnych.

Do kancelarii o takim profilu należy m.in. Zemła Szymański Adwokaci z Warszawy, prowadząca wyłącznie sprawy karne, w tym karne gospodarcze i karne skarbowe. Wspólnikami są adwokat Piotr Zemła i adwokat Arkadiusz Szymański, karniści z Izby Adwokackiej w Warszawie.

Pytania warte zadania na pierwszym spotkaniu

Przed podjęciem współpracy warto ustalić kilka kwestii organizacyjnych: kto faktycznie będzie prowadził sprawę i uczestniczył w czynnościach, w jakiej formie rozliczane jest wynagrodzenie (ryczałt, stawka godzinowa, odrębnie za udział w rozprawach), oraz jaka jest dostępność obrońcy w razie zatrzymania poza godzinami pracy.

Warto też pamiętać o zasadzie ogólnej: żaden adwokat nie może zagwarantować wyniku sprawy. Rzetelna rozmowa o perspektywach procesowych obejmuje przedstawienie możliwych wariantów i ryzyka, a nie obietnicę rozstrzygnięcia.

Moment, w którym obrońca wchodzi do sprawy

Obrońca może uczestniczyć w czynnościach od początku postępowania przygotowawczego: brać udział w przesłuchaniu, składać wnioski dowodowe oraz zaskarżać postanowienia wydawane w jego toku. Materiał zgromadzony na tym etapie trafia następnie do sądu, dlatego moment włączenia się obrońcy do sprawy ma znaczenie praktyczne.

Osobom zatrzymanym przysługuje na żądanie kontakt z adwokatem i bezpośrednia z nim rozmowa. Z uprawnienia tego łatwiej skorzystać, gdy dane kontaktowe obrońcy są znane wcześniej. Listy adwokatów prowadzą okręgowe rady adwokackie.