Czy Zamościanin, czy zamościanin? Rewolucja w polskiej ortografii [LISTA NOWYCH ZASAD]

Rada zaznacza, że większość z wprowadzonych zmian była postulowana już wiele lat temu, jednak z najrozmaitszych powodów nie udało się wcześniej nadać im mocy obowiązującej. Aby dać wszystkim osobom oraz instytucjom, zwłaszcza wydawcom, autorom słowników i programów szkolnych, czas na przygotowanie się do nowej sytuacji, rada postanowiła, że uchwalone zmiany zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2026 r.

Zmiany zasad pisowni polskiej, obowiązujące od 1 stycznia 2026 r.
 

1. Pisownia wielką literą nazw mieszkańców miast i ich dzielnic, osiedli i wsi, np. Warszawianin, Zgierzanin, Ochocianka, Mokotowianin, Nowohucianin, Chochołowianin.
Dopuszczenie alternatywnego zapisu (małą lub wielką literą) nieoficjalnych nazw etnicznych, takich jak kitajec lub Kitajec, jugol lub Jugol, angol lub Angol, żabojad lub Żabojad, szkop lub Szkop, makaroniarz lub Makaroniarz.
 

2. Wprowadzenie pisowni wielką literą nie tylko nazw firm, marek i modeli wyrobów przemysłowych, ale także pojedynczych egzemplarzy tych wyrobów (samochód marki Ford i pod oknem zaparkował czerwony Ford).
 

3. Wprowadzenie rozdzielnej pisowni cząstek –bym, -byś, -by, -byśmy, -byście ze spójnikami, np. Zastanawiam się, czy by nie pojechać w góry.
 

4. Ustanowienie pisowni łącznej nie- z imiesłowami odmiennymi (bez względu na interpretację znaczeniową: czasownikową lub przymiotnikową), tj. zniesienie wyjątku zezwalającego na „świadomą pisownię rozdzielną”.
 

5. Ujednolicenie zapisu (małą literą) przymiotników tworzonych od nazw osobowych, bez względu na to, czy ich interpretacja jest dzierżawcza (odpowiadają na pytanie czyj?), czy też jakościowa (odpowiadają na pytanie jaki?), np. dramat szekspirowski, epoka zygmuntowska, koncert chopinowski, koncepcja kartezjańska, filozofia sokratejska, dialogi platońskie, wiersz miłoszowski.
 

Przymiotniki tworzone od imion (rzadziej od nazwisk) zakończone na -owy, -in(-yn), –ów będą mogły być zapisywane małą lub wielką literą, np. jackowe dzieci lub Jackowe dzieci, poezja miłoszowa lub poezja Miłoszowa, zosina lalka lub Zosina lalka, jacków dom lub Jacków dom.
 

6. Wprowadzenie łącznej pisowni członu pół– w wyrażeniach: półzabawa, półnauka;półżartem, półserio;półspał, półczuwał oraz pisowni z łącznikiem w połączeniu typu: pół-Polka, pół-Francuzka (odniesionym do osoby będącej w połowie Polką, w połowie Francuzką).
 

7. Dopuszczenie w parach wyrazów równorzędnych, podobnie lub identycznie brzmiących, występujących zwykle razem, trzech wersji pisowni:
– z łącznikiem, np. tuż-tuż; trzask-prask; bij-zabij;
– z przecinkiem, np. tuż, tuż; trzask, prask; bij, zabij;
– rozdzielnie, np. tuż tuż; trzask prask; bij zabij.
 

PRZECZYTAJ: Czy słowo "stryj" to dziś relikt? Udowadniamy, że w Lubelskiem wciąż go używamy

8. W zakresie użycia wielkich liter w nazwach własnych:
a) w nazwach komet wprowadzenie zapisu wszystkich członów wielką literą, np. Kometa Halleya, Kometa Enckego;
c) w nazwach obiektów przestrzeni publicznej wprowadzenie pisowni wielką literą stojącego na początku wyrazu aleja, brama, bulwar, osiedle, plac, park, kopiec, kościół, klasztor, pałac, willa, zamek, most, molo, pomnik, cmentarz itp. (przy utrzymaniu pisowni małą literą wyrazu ulica), np. ulica Józefa Piłsudskiego, Aleja Róż, Brama Warszawska, Plac Zbawiciela, Park Kościuszki, Kopiec Wandy, Kościół Mariacki, Pałac Staszica, Zamek Książ, Most Poniatowskiego, Pomnik Ofiar Getta, Cmentarz Rakowicki;
d) wprowadzenie pisowni wielką literą wszystkich członów (oprócz przyimków i spójników) w wielowyrazowych nazwach lokali usługowych i gastronomicznych, np. Karczma Słupska, Kawiarnia Literacka, Księgarnia Naukowa, Kino Charlie, Apteka pod Orłem, Bar Flisak, Hotel pod Różą, Hotel Campanile, Restauracja pod Żaglami, Winiarnia Bachus, Zajazd u Kmicica, Pierogarnia Krakowiacy, Pizzeria Napoli, Trattoria Santa Lucia, Restauracja Veganic, Teatr Rozmaitości, Teatr Wielki;
e) wprowadzenie pisowni wielką literą wszystkich członów (oprócz przyimków i spójników oraz wyrazów typu imienia) w nazwach orderów, medali, odznaczeń, nagród i tytułów honorowych, np. Nagroda im. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej, Nagroda Nobla, Nagroda Pulitzera, Nagroda Templetona, Nagroda Kioto, Literacka Nagroda Europy Środkowej Angelus, Nagroda Artystyczna Miasta Lublin, Nagroda Literacka Gdynia, Śląska Nagroda Jakości, Nagroda Rektora za Wybitne Osiągnięcia Naukowe, Nagroda Newsweeka im. Teresy Torańskiej, Nagroda Wielkiego Kalibru, Mistrz Mowy Polskiej, Ambasador Polszczyzny, Honorowy Obywatel Miasta Krakowa.
 

9. W zakresie pisowni prefiksów:
a) uzupełnienie reguły ogólnej: W języku polskim przedrostki – rodzime i obce – pisze się łącznie z wyrazami zapisywanymi małą literą. Jeśli wyraz zaczyna się od wielkiej litery, po przedrostku stawia się łącznik, np. super-Europejczyk;
b) dopuszczenie rozdzielnej pisowni z wyrazami zapisywanymi małą literą cząstek takich jak super-, ekstra-, eko-, wege- mini-, maksi, midi-, mega-, makro-, które mogą występować również jako samodzielne wyrazy, np. miniwieża lub mini wieża, bo jest możliwe: wieża (w rozmiarze) mini; superpomysł lub super pomysł, bo jest możliwe: pomysł super; ekstrazarobki lub ekstra zarobki, bo jest możliwe: zarobki ekstra; ekożywność lub eko żywność, bo jest możliwe: żywność eko.
 

10. Wprowadzenie jednolitej łącznej pisowni cząstek niby-, quasi- z wyrazami zapisywanymi małą literą, np. nibyartysta, nibygotyk, nibyludowy, nibyorientalny, nibyromantycznie; nibybłona, nibyjagoda, nibykłos, nibyliść, nibynóżki, nibytorebka; quasiopiekun, quasinauka, quasipostępowy, quasiromantycznie,
przy zachowaniu pisowni z łącznikiem przed wyrazami zapisywanymi wielką literą, np.
niby-Polak, quasi-Anglia.
 

11. Wprowadzenie łącznej pisowni nie– z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi bez względu na kategorię stopnia, a więc także w stopniu wyższym i najwyższym, np. nieadekwatny, nieautorski, niebanalny, nieczęsty, nieżyciowy; niemiły, niemilszy, nienajmilszy; nieadekwatnie, niebanalnie, nieczęsto, nieżyciowo; nielepiej, nieprędzej, nienajlepiej, nienajstaranniej.

(źródło: Komunikat Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN z 10 maja 2024 r. wraz ze zmianami z 7 listopada 2025 r.)

Okres przejściowy w szkołach

Wejście w życie zmian w zasadach polskiej ortografii wzbudza to w szkołach podstawowych i średnich niepokój. Polonistka ze Szkoły Podstawowej im. Józefa Kossowskiego w Polubiczach, Agata Dymel-Mikiciuk podkreśla, że uczniowie zastanawiają się, czy przygotowując się do egzaminów, będą musieli szybko  opanować nowe reguły pisowni. 

PRZECZYTAJ TEŻ: Zamość szykuje się na Orszak Trzech Króli. Hasło 2026 roku to „Nadzieją się cieszą!”

- Na szczęście, nie trzeba martwić się i stresować dodatkowo. Dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej Robert Zakrzewski poinformował, ze latach 2026–2030 w ocenie poprawności ortograficznej prac egzaminacyjnych (na egzaminie ósmoklasisty, egzaminie maturalnym, jak i egzaminach eksternistycznych) akceptowane będą zarówno dotychczasowe, jak i nowe zasady pisowni - zaznacza Agata Dymel-Mikiciuk.

 To dobra wiadomość dla środowiska szkolnego.

- Uczniowie nie muszą uczyć się nowych reguł w ekspresowym tempie. Wystarczy, że będą znać zasady obowiązujące do tej pory. Nauczyciele będą oceniać ich prace według reguł do tej pory istniejących, jak i honorować pisownię według nowych zasad. Dla mnie jako nauczyciela sprawdzającego m.in. próbne egzaminy moich wychowanków oznacza to, że niestosowanie się do nowych reguł będę musiała uznać za błąd dopiero podczas egzaminów w 2031 roku. Ten odległy termin daje nam czas na spokojne dostosowanie się do zmian i wyćwiczenie w praktyce zasad nowej pisowni - podkreśla.  

Rada Języka Polskiego uznała, że zmiany przyniosą korzyść - uproszczą i ujednolicą zapis niektórych wyrazów i wyrażeń, usuną zbędne wyjątki oraz przepisy, które są trudne w stosowaniu. - Nowe zasady mogą wydawać się skomplikowane, choć jest ich mniej, niż wcześniej zapowiadano. Na pewno podyktowane są uzusem językowym czyli powszechnie stosowanym i przyjętym utartym schematem użytkowania danego zapisu. Niezależnie od zmian, pewne jest jedno - ortografii uczyć się trzeba i należy ją znać, mimo, iż czasem poprawna pisownia wydaje się być trudna i skomplikowana. Ale używamy języka ojczystego, dbając o jego poprawność i piękno polszczyzny - podsumowuje polonistka.