Jak na grzyby to tylko dobrze znane. Ekspertka radzi, jak nie pomylić kani z muchomorem

– Przede wszystkim zbierajmy tylko te grzyby, które dobrze znamy i potrafimy z całą pewnością rozpoznać. Nigdy nie kierujmy się wyglądem, smakiem czy zapachem jako jedynym kryterium. Najbezpieczniejsze są grzyby rurkowate (np. borowiki, koźlarze, podgrzybki), ponieważ w tej grupie znajduje się mniej gatunków trujących. Grzybów niepewnych – nawet jeśli „wydają się znajome” – absolutnie nie należy zbierać ani spożywać – podkreśla Dorota Maciejuk, starszy asystent w Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Białej Podlaskiej oraz grzyboznawca z wieloletnim doświadczeniem.

Czytaj też: Wysyp grzybów dopiero przed nami. Ma być deszczowo i ciepło

Każdego roku dochodzi w Polsce do przypadków zatruć grzybami. – W 2024 r. odnotowano 13 przypadków, z czego 10 zakończyło się hospitalizacją. Najczęstszą przyczyną jest pomyłka – zjedzenie trującego gatunku w przekonaniu, że to grzyb jadalny. Czasem dochodzi też do zatruć grzybami jadalnymi, które były niewłaściwie przechowywane lub nieprawidłowo przygotowane – wskazuje Dorota Maciejuk.

Najgroźniejsze grzyby

Dodaje, że najgroźniejszym grzybem występującym w Polsce jest muchomor zielonawy, potocznie nazywany sromotnikowym. Spożycie nawet niewielkiej ilości może prowadzić do śmierci. Jest często mylony z czubajką kanią lub gołąbkiem zielonawym. Równie niebezpieczna jest piestrzenica kasztanowata, mylona ze smardzem, oraz lisówka pomarańczowa, przypominająca kurkę (pieprznika jadalnego). Częstym błędem jest także mylenie niejadalnego goryczaka żółciowego z borowikiem.

– Często grzybiarze konsultują się ze mną w sprawie czubajki kani. Ten gatunek mylony jest z czubajką czerwieniejącą – grzybem jadalnym, jednak o gorszych walorach smakowych. Istnieją obawy przed pomyleniem jej z muchomorami ze względu na występowanie pierścienia. Czubajka kania ma ruchomy pierścień i bardzo charakterystyczny owocnik – zauważa grzyboznawca.

Podkreśla, że zawsze trzeba zwracać uwagę na cały owocnik – najlepiej zbierać grzyby z fragmentem podłoża (tzw. nasady trzonu), co ułatwia ich identyfikację. 

– Ważne są takie cechy jak typ hymenoforu (rurki lub blaszki), kolor, zapach, obecność pierścienia czy pochwy. Warto również unikać zbierania młodych grzybów o niepełnych cechach oraz bardzo starych i nadpsutych egzemplarzy – informuje starszy asystent. Aplikacje mobilne mogą być pomocnym narzędziem wspierającym identyfikację, ale nie powinny stanowić jedynego źródła wiedzy. Rozpoznawanie grzybów wymaga doświadczenia i często kontaktu z żywym okazem. Państwowa Inspekcja Sanitarna zaleca korzystanie z klasycznych atlasów oraz – w razie wątpliwości – z bezpłatnych konsultacji u grzyboznawców lub klasyfikatorów zatrudnionych w inspekcji sanitarnej.

Co zrobić w razie zatrucia?

Nie powinno się zbierać grzybów do foliowych torebek. 

– Folia nie zapewnia odpowiedniej wentylacji – grzyby szybko się w niej zaparzają i zaczynają psuć, co może prowadzić do zatrucia nawet jadalnymi gatunkami. Zalecane są przewiewne koszyki wiklinowe. Po powrocie do domu grzyby powinno się przechowywać w lodówce, maksymalnie przez 24 godziny. Najlepiej je od razu przyrządzić lub – jeśli chcemy je zachować – wysuszyć lub zamrozić (choć nie wszystkie gatunki dobrze znoszą mrożenie) – przekazuje Dorota Maciejuk.

Warto włączać dzieci w tradycję grzybobrania, ale pod warunkiem zachowania zasad bezpieczeństwa. 

– Należy uczyć je rozpoznawania podstawowych, bezpiecznych gatunków, szacunku do przyrody i ostrożności w kontakcie z nieznanymi grzybami. Dzieci nie powinny samodzielnie decydować o zbieraniu ani tym bardziej o spożywaniu grzybów – wskazuje grzyboznawca.

Objawy zatrucia to m.in. nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha, gorączka, a w cięższych przypadkach – zaburzenia świadomości czy objawy ze strony wątroby. Niepokój powinny wzbudzić dolegliwości pojawiające się kilka godzin po spożyciu. W razie podejrzenia zatrucia należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub udać się do szpitala. Czas ma istotne znaczenie!

W sezonie grzybowym w wielu powiatowych stacjach sanitarno-epidemiologicznych, w tym w Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Białej Podlaskiej, można skorzystać z bezpłatnej porady grzyboznawcy lub klasyfikatora grzybów. – Zachęcamy do korzystania z tej możliwości – lepiej zapytać niż ryzykować – zaznacza Dorota Maciejuk.

Państwowa Inspekcja Sanitarna prowadzi działania edukacyjne poprzez wystawy grzybów, spotkania z mieszkańcami, kampanie informacyjne oraz dystrybucję materiałów edukacyjnych. Wiele informacji na ten temat można uzyskać na stronie internetowej Głównego Inspektoratu Sanitarnego oraz na stronach powiatowych stacji sanitarno-epidemiologicznych. 

– Udzielamy również porad w siedzibach stacji. Celem tych działań jest zwiększenie świadomości i zapobieganie zatruciom grzybami – przekazuje grzyboznawca.

Przeczytaj: Krasnobród: Seniorki poszły na grzyby i się zgubiły. Odnaleźli je policjanci