Uroczystości pod Zakładem Karnym w Zamościu. W rocznicę rozbicia więzienia przez oddział AK-WiN

W programie uroczystości 8 maja znalazły się: część oficjalna z ceremoniałem wojskowym, rys historyczny, wystąpienia okolicznościowe, Apel Pamięci oraz złożenie wieńców i kwiatów pod tablicą pamiątkową. W obchodach wzięli udział m.in. przedstawiciele Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Zamość na czele z jego prezesem, posłem Sławomirem Zawiślakiem, wiceprezydent Zamościa Marek Kudela, sekretarz Powiatu Zamojskiego Piotr Orzechowski, poczty sztandarowe, przedstawiciele służb mundurowych oraz szkół, w tym SP nr 3 oraz LO Centrum Szkół Mundurowych, a także mieszkańcy.

Po zakończeniu II wojny światowej NKWD i UB zapełniali zamojskie więzienie aresztowanymi żołnierzami AK i BCh, a później WiN. Aresztantów przesłuchiwano, groziły im procesy, wieloletni pobyt za kratkami, a nawet kara śmierci. 8 maja 1946 r. wieczorem oddział pod dowództwem ppor. Romana Szczura „Urszuli” dokonał akcji odbicia więźniów. Uwolniono 301 osób. Wśród nich byli partyzanci z tyszowieckiej placówki AK, w tym m.in. Jan Gleń („Nurt”), Paweł Wójtowicz („Sosna”) i Władysław Zieleniucha („Mocny”). Rozkaz do przeprowadzenia akcji wydał por. Marian Pilarski („Grom”), były dowódca tyszowieckiej kompanii AK, który po wojnie wstąpił do organizacji WiN, przyjmując pseudonim „Jar”. W tym czasie był on komendantem obwodu WiN Zamość.

CZYTAJ TEŻ: Zamość: ZUK i Zakład Karny będą współpracować. Zadbają o czystość w mieście

Wiadomo, że „Urszula” pozyskał do współpracy kilku strażników więziennych. Komunistyczne więzienie zostało rozbite. Od kul zginął jeden z partyzantów WiN oraz pięciu strażników więziennych. Uwolnieni dalej musieli się ukrywać aż do amnestii, która została ogłoszona w 1947 r.

Roman Szczur wyjechał na tzw. ziemie odzyskane. Używał nazwiska Szumski. W ręce UB wpadł w 1949 r. w Nowej Soli (obecnie woj. lubuskie). Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego we Wrocławiu został skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano w styczniu 1950 r. Kilka lat temu – na wniosek ŚZŻAK Okręg Zamość – Sąd Najwyższy zrehabilitował „Urszulę”.

Organizatorami uroczystości byli ŚZŻAK Okręg Zamość, Garnizon Zamość oraz Stowarzyszenie Rozwoju Lokalnego Zamojszczyzna.