8 lipca 1980 r. „Express Wieczorny” donosił o znalezisku. Gdzie teraz jest cios mamuta spod Hrubieszowa?

„Czerpak Zamojski”, publikowany przez Książnicę Zamojską, poinformował niedawno, że na początku lipca 1980 r., na przedmieściach Hrubieszowa, podczas prac ziemnych natrafiono na kieł mamuta. Z ziemi wydobyli go tamtejsi strażacy. Mamuci cios ważył 70 kg i miał 165 cm długości. Został znaleziony zupełnie przypadkowo podczas kopania rowu melioracyjnego, na głębokości około 1,80 m „przy drodze (z Hrubieszowa) na Gródek, za torami”. Operator koparki zgłosił znalezisko strażakom – Stanisławowi Letnianczynowi i Rajmundowi Kulczyńskiemu ps. „Dzidek”.

Stanisław Letnianczyn, obecnie emerytowany strażak zawodowy z Hrubieszowa, a jednocześnie prezes miejscowej OSP, jak przez gęstą mgłę przypomina sobie tamto zdarzenie.

– Pogadam z „Dzidkiem”, może on pamięta więcej szczegółów – proponuje Stanisław Letnianczyn.

Kieł mamuta wydobyty i od razu zaginiony     

Nad pracami wydobycia mamuciego ciosa – jak informował redaktor „Expressu Wieczornego” sprzed 45 lat – czuwał mgr Andrzej Kokowski, ówczesny asystent Zakładu Archeologii UMCS w Lublinie.

– Pamiętam tamto wydarzenie. Ten mamuci kieł wydobyty został podczas robót ziemnych między Gródkiem a Hrubieszowem. Właściciel posesji zawiadomił strażaków z Hrubieszowa, a oni pomogli wydobyć mamuci cios z ziemi – wspomina prof. Andrzej Kokowski z UMCS w Lublinie.

W tamtym czasie był młodym naukowcem z UMCS i przebywał w pobliżu Hrubieszowa na obozie studenckim w Masłomęczu. Kieł, jak zaznaczył „Express Wieczorny”, „został wydobyty z wielką pieczołowitością. Przetransportowano go do pobliskiej bazy młodych naukowców – do Masłomęcza, gdzie miał zostać poddany specjalnej kuracji konserwatorskiej”.

PRZECZYTAJ TEŻ: Szczątki mamuta znalezione na budowie S17 w Łabuniach. Naukowcy są zachwyceni!

– Z tego, co pamiętam, kieł przewieziono do Muzeum w Hrubieszowie. Nie wiem, co się z nim potem działo. Jestem archeologiem, a to jest sprawa bardziej dla paleontologów – zaznacza prof. Andrzej Kokowski z UMCS w Lublinie.

Wydobyty z ziemi mamuci cios miał trafić do muzeum w Hrubieszowie, a stamtąd do Muzeum Zamojskiego lub na Wydział Biologii i Nauk o Ziemi UMCS w Lublinie.

– Ten cios mógł rozpaść się w pył, zanim poddano go jakiejkolwiek konserwacji – zaznacza Bartłomiej Bartecki, z wykształcenia archeolog, a obecnie dyrektor Muzeum im. Stanisława Staszica w Hrubieszowie. – To jest tak kruchy materiał, że niedługo po wyjęciu z ziemi może błyskawicznie się rozsypać. Tak mogło być również w tym przypadku. Kilka lat temu szukałem tego mamuciego kła, ale nie znalazłem go w żadnych wykazach – wspomina Bartłomiej Bartecki.

Cmentarzysko mamutów prawie jak Złoty Pociąg     

To nie były jedyne mamucie szczątki, jakie wykopano w różnych miejscach powiatu hrubieszowskiego.

– Kilkanaście lat temu, na jednej z posesji w okolicach Strzyżowa, wykopano kawałek mamuciego kła. Pamiętam to, bo sam jeździłem zbierać szczątki. Podobnych znalezisk w regionie było więcej. Nie są jakimś fenomenem, ale są bardzo ciekawe. Wyjątkowo tajemnicze, a przez to jeszcze ciekawsze, jest to, co wydarzyło się bodaj w 1943 r. w Masłomęczu. W lesie pomiędzy Masłomęczem a Cichobórzem na szczątki, prawdopodobnie wielu mamutów, natrafili Niemcy – opowiada dyrektor Bartłomiej Bartecki.

PRZECZYTAJ: Góra Ślimaka w Zadębcach nową atrakcją turystyczną. To zasługa sołtysa i grupki mieszkańców [ZDJĘCIA]

W latach 50. zeszłego wieku w peerelowskiej prasie przytoczono relacje mieszkańców Masłomęcza. Relacjonowali oni, że w czasie okupacji Niemcy natrafili w Masłomęczu na cmentarzysko mamutów. Niemieccy żołnierze i naukowcy wydobyli z ziemi te szczątki, a potem ciężarówkami wywieźli je z lasu pomiędzy Masłomęczem a Cichobórzem. Wywieziono je w nieznanym kierunku.

– Prawdopodobnie szczątki mamutów wywieziono do Niemiec. Gdyby udało się potwierdzić tę rewelację w niemieckich dokumentach z tamtego okresu, to dopiero byłaby sensacja – zapałał się Bartłomiej Bartecki. – To jest wyjątkowo ciekawa historia. Zechcemy w Muzeum w Masłomęczu wokół niej zbudować jakąś opowieść, aby oprócz Gotów został wyeksponowany ten wątek dotyczący cmentarzyska mamutów. Trzeba poczekać i sprawdzić zapiski w niemieckich archiwach – zaznacza dyrektor hrubieszowskiego muzeum.

Sprawdzaniem zapisków i dokumentów w niemieckich archiwach zajmuje się prof. Andrzej Kokowski z UMCS w Lublinie. Na razie nie trafił jednak na żadne dokumenty, które potwierdziłyby wywózkę szczątków z mamuciego cmentarzyska z okolicy Masłomęcza.