Przejdź do głównych treściPrzejdź do wyszukiwarkiPrzejdź do głównego menu
sobota, 21 listopada 2026 15:45
Przeczytaj!
Reklama
Reklama
Bohater doceniony po latach

Cień pod gruszą na Górze Kumowskiej. Odyseja i testament pułkownika Piotra Harcaja

Dwaj chłopcy ze Strachosławia idą polną miedzą na lekcję katechezy do Kumowa Plebańskiego. Jest gorący letni dzień. Na szczycie Góry Kumowskiej zatrzymują się pod ogromną, dziką gruszą, tuż obok drewnianego krzyża. Zdejmują zakurzone buty, siadają w cieniu i spoglądają na malowniczą panoramę Roztocza oraz odległe o około 20 kilometrów wzgórza Chełma. Wtedy młodszy z nich, syn miejscowego rolnika, patrzy na piaszczysty punkt widokowy i mówi do przyjaciela słowa, które pozostaną w pamięci na całe życie: „Chciałbym kiedyś zostać pochowany dokładnie w tym miejscu”. Był nim Piotr Harcaj.
Dwaj chłopcy ze Strachosławia idą polną miedzą na lekcję katechezy do Kumowa Plebańskiego. Jest gorący letni dzień. Na szczycie Góry Kumowskiej zatrzymują się pod ogromną, dziką gruszą, tuż obok drewnianego krzyża. Zdejmują zakurzone buty, siadają w cieniu i spoglądają na malowniczą panoramę.
Piotr Harcaj w Palestynie

Źródło: nadesłane

Dzisiaj to postać niemal zapomniana. Późniejszy pułkownik dyplomowany Wojska Polskiego, planista bitwy o Monte Cassino, szef sztabu 5. Kresowej Dywizji Piechoty i żołnierz, który przez całe życie pozostał wierny pamięci o Polsce.

Na spełnienie dziecięcego życzenia musiał czekać ponad 60 lat. W tym czasie przeszedł przez niemiecką niewolę i sowiecki łagier, walczył na krwawych szczytach Apeninów, kierował sztabem polskiej dywizji i po wojnie osiadł na emigracji w Chicago. Ostatecznie jego prochy spoczęły na Górze Kumowskiej - dokładnie w miejscu, które jako dziecko wybrał na swój przyszły grób.

Nad jego dzieciństwem zawisł cień

Piotr urodził się 21 czerwca 1907 roku w Strachosławiu koło Chełma jako najmłodszy z siedmiu synów Pawła Harceja i Tekli z domu Duch.

Dzieciństwo chłopca szybko naznaczyła tragedia. Ojciec zmarł w 1916 roku, gdy Piotr miał zaledwie dziewięć lat. Matka odeszła dokładnie w dniu jego 18. urodzin - 21 czerwca 1925 roku. Ta sama data miała jeszcze powrócić w rodzinnej historii w dramatycznych okolicznościach.

Po śmierci matki Piotr rozważał wstąpienie do seminarium duchownego i poświęcenie życia służbie Bogu. Na drodze do realizacji tego planu stanęła jednak prozaiczna przeszkoda - brak znajomości łaciny wymaganej w dalszej edukacji.

Zamiast do seminarium trafił więc, dzięki finansowemu wsparciu starszych braci Jana i Franciszka, do Korpusu Kadetów nr 2 w Chełmnie nad Wisłą. Później ukończył Szkołę Podchorążych Artylerii w Grudziądzu.

Wstępując do wojska, podjął również symboliczną decyzję. Zmienił rodowe nazwisko Harcej na Harcaj. Poszedł tym samym śladem swojego pradziadka Szymona, który w identyczny sposób zmodyfikował nazwisko, gdy ruszał do walki w powstaniu styczniowym w 1863 roku.

PRZECZYTAJ TEŻ: Historyczny dzwon odkryty podczas budowy drogi w Hostynnem. Może to ślad po cerkwi

Losy pozostałych braci Piotra również były związane z burzliwą historią pierwszej połowy XX wieku.

Władysław pozostał na ojcowiźnie w Strachosławiu i prowadził gospodarstwo. Zginął tragicznie w 1965 roku po ugryzieniu przez konia. Julian, skuszony obietnicą lepszego życia, wyjechał z rosyjskimi osadnikami na Syberię. Do rodzinnej wsi powrócił ostatecznie bez majątku.

Franciszek przez całe życie pracował jako konduktor tramwajowy w Warszawie. Józef wraz z bratem Janem walczył w Armii Ochotniczej w 1920 roku pod dowództwem gen. Józefa Hallera. Podczas II wojny światowej przeżył traumę po wybuchu bomby w Strachosławiu.

Stanisław wyuczył się zawodu rzeźnika i przed wojną prowadził sklep w Chełmie. Jan był utalentowanym fotografem. Prowadził cenioną pracownię na placu Parysowskim oraz przy ulicy Złotej w Warszawie. To właśnie on miał odegrać szczególną rolę w jednym z najtragiczniejszych rozdziałów życia Piotra.

Wrzesień i braterska ofiara

Po ukończeniu nauki oraz Wyższej Szkoły Wojennej w Rembertowie kpt. Piotr Harcaj trafił w sierpniu 1939 roku do 16. Pułku Artylerii Lekkiej w Toruniu.

Wybuch wojny zastał go na stanowisku kwatermistrza jednostki. Funkcję objął w trybie natychmiastowym po tym, jak jego poprzednik popełnił samobójstwo na wieść o wyprzedaniu majątku dywizji.

PRZECZYTAJ: Korzeniowscy przyjechali do Łubcza i założyli zespół. Feliksa Karwańska śpiewa w Złotych Kłosach już 70 lat!

Podczas kampanii wrześniowej Harcaj walczył w rejonie Łowicza, gdzie miasto kilkakrotnie przechodziło z rąk do rąk. Ranny w walce, dostał się do niemieckiej niewoli. Zdołał jednak uciec ze szpitala w Brwinowie i przedostać się do okupowanej Warszawy.

W grudniu 1939 roku otrzymał rozkaz wyruszenia na wschód z misją kurierską przez granicę sowiecką. Żegnając się ze stolicą, pozostawił w zakładzie fotograficznym brata Jana swój wojskowy mundur, broń i dokumenty.

Kilka dni później Gestapo przeprowadziło rewizję w pracowni przy ulicy Złotej. Niemcy znaleźli ukryty ekwipunek oficerski i aresztowali Jana, uznając go za poszukiwanego łącznika.

Jan nie wydał brata.

Po brutalnym śledztwie na Pawiaku został wywieziony do Puszczy Kampinoskiej. 21 czerwca 1940 roku - dokładnie w dniu urodzin Piotra i w rocznicę śmierci ich matki - Jan Harcej został rozstrzelany w masowej egzekucji w Palmirach.

Zginął, nie ujawniając informacji, które mogły doprowadzić Niemców do jego młodszego brata.

Łagier i ślad Katynia

Piotr nie wiedział wówczas o tragedii, jaka spotkała jego rodzinę. 1 stycznia 1940 roku przekroczył granicę z ZSRR i niemal natychmiast został zatrzymany przez NKWD.

Podczas przesłuchań sowieccy funkcjonariusze zwracali uwagę m.in. na dłonie zatrzymanych. U Piotra nie było śladów ciężkiej pracy fizycznej charakterystycznych dla robotnika czy chłopa.

Harcaj próbował się ratować, podając, że jest malarzem. Na potwierdzenie swoich słów naszkicował portret komendanta straży. Talent plastyczny pozwolił mu uniknąć natychmiastowej identyfikacji jako oficera, jednak po denuncjacji trafił do więzienia w Białymstoku.

Po nieudanej próbie ucieczki został skazany na karę śmierci, którą następnie zamieniono na 25 lat ciężkiego łagru. Rozpoczęła się jego droga w głąb Związku Sowieckiego.

Dalsza część tekstu na kolejnej stronie:


Więcej o autorze / autorach:
Podziel się
Oceń

Napisz komentarz

Komentarze

Kronika Tygodnia

Chcesz częściej widzieć nasze newsy?

Dodaj Kronikę Tygodnia do preferowanych źródeł w Google i bądź bliżej najważniejszych spraw z regionu.

Reklama
Urokliwy dom z dużą działką | Zawady gm. Jarczów Cena: 239000 PLN Szukasz spokojnego miejsca na ziemi, przestrzeni pod własne gospodarstwo, siedlisko lub inwestycję w agroturystykę? Ta wyjątkowa nieruchomość łączy tradycyjny wiejski klimat z wygodnym dostępem do pełnej infrastruktury i miast.GŁÓWNE ATUTY NIERUCHOMOŚCI:-Ogromna działka o powierzchni 1,40 ha – grunty o bardzo dobrej klasie bonitacyjnej, idealne pod uprawy, ogród lub własną przestrzeń rekreacyjną.-Szeroki front (ok. 42 m) – daje doskonałe możliwości aranżacyjne, wygodny wjazd i szerokie pole manewru.-Bezpośredni dostęp do drogi asfaltowej – całoroczny, komfortowy dojazd.-Pełne media na działce: podłączona woda, prąd oraz kanalizacja + tradycyjna studnia (idealna np. do podlewania ogrodu).DOM DREWNIANY (ok. 70 m²):Jednokondygnacyjny, klimatyczny dom z drewna (pokryty eternitem) z wymienioną stolarką okienną na szczelne okna PCV. Wnętrze oferuje czytelny i funkcjonalny układ pomieszczeń:-Wiatrołap (przestrzeń na garderobę/buty),-Przedpokój,-Wydzielone miejsce na łazienkę (do własnej aranżacji),-Duża, jasna kuchnia,-Obszerny, przestronny pokój.BUDYNKI GOSPODARCZE:Na terenie działki znajdują się 3 dodatkowe budynki o wszechstronnym przeznaczeniu:-Duży murowany budynek gospodarczy – podzielony na część inwentarską (dawny chlewik/stajnia) oraz część stanowiącą tzw. letnią kuchnię (doprowadzony prąd – świetne miejsce na pracownię lub bazę majsterkowicza).-Drewniany garaż – bezpieczne miejsce na samochód lub sprzęt rolniczy/ogrodniczy.-Drewniany mały schowek – idealny na narzędzia ogrodowe czy drewno.LOKALIZACJA I OKOLICA:Cicha, malownicza i bezpieczna okolica pozwalająca odetchnąć od miejskiego zgiełku.-Bliskość Jarczowa: szybki i sprawny dojazd do centrum gminy, gdzie znajdziesz pełną infrastrukturę: Urząd Gminy, Szkołę Podstawową, Ośrodek Zdrowia, Aptekę, Samorządowy Ośrodek Kultury (SOK), sklep oraz placówkę pocztową.-Dogodny dojazd do Tomaszowa Lubelskiego – bliska odległość od miasta powiatowego zapewnia łatwy dostęp do szkół średnich, szpitala, marketów i usług.DLA KOGO?Nieruchomość doskonale sprawdzi się jako:-Siedlisko dla osób szukających ciszy i bliskości natury,-Gospodarstwo rolne / ogrodnicze (III klasa),-Baza pod rekreację lub biznes (np. warsztat, agroturystyka).Zapraszam do kontaktu i obejrzenia nieruchomości na żywo!Zainteresowany? Zadzwoń i umów się na prezentację, aby osobiście docenić potencjalną przestrzeń tego wyjątkowego mieszkania.Bezpłatnie pomagamy w formalnościach związanych z uzyskaniem kredytu na zakup nieruchomości. Nasz doradca kredytowy bezpłatnie sprawdzi Twoją zdolność kredytową i przedstawi najlepsze oferty z ponad 10 banków.Posiadasz podobną nieruchomość? Skorzystaj z bezpłatnej konsultacji – odpowiemy na pytania dotyczące ceny, procesu sprzedaży oraz możliwości poprawy atrakcyjności oferty.Oferujemy również:•⁠ ⁠Pośrednictwo w kupnie, sprzedaży oraz najmie nieruchomości.•⁠ ⁠Pomoc w sprzedaży nieruchomości o skomplikowanej sytuacji prawnej.•⁠ ⁠Rzetelne oceny wartości nieruchomości.•⁠ ⁠Uzyskanie świadectwa energetycznego.PAULINA [email protected]ółnoc Biuro Nieruchomościul. Żeromskiego 3, 22-400 Zamość Data dodania ogłoszenia: 11.11.2026 Urokliwy dom z dużą działką | Zawady gm. Jarczów
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
ReklamaKolejowy Serwis Mobilny
Reklama Baner reklamowy B1 firmy WORK CENTRE
Reklama
KOMENTARZE
Autor komentarza: FRANEK Treść komentarza: Niedawno pod Lublinem zniszczono ludziom dom Oskarżali Rosjan Kłamali nawet w ONZ Póżniej okazało się że zrobili to sami rakietą z NATO wskiego myśliwca Teraz to kto wystrzelił te rakiety?Tylko pytam to chyba jeszcze wolno Ściek medialny z prawa i z lewa trabi że to Rosja Oczywiscie że Rosja przyjacielem nie jest ale nie uważam zeby chciała z nami z NATO wojny Data dodania komentarza: 21.11.2026, 14:01 Źródło komentarza: Zagrożenie atakiem z powietrza! Autor komentarza: szok Treść komentarza: oo kosmita widac że arumentow nie posiadasz to nienawiść siejesz WSTYD!!! Data dodania komentarza: 21.11.2026, 13:26 Źródło komentarza: Zagrożenie atakiem z powietrza! Autor komentarza: Kosmita Treść komentarza: Dla Twojej przyjemności, to mogę być tęczowy, nie mam nic przeciwko a i przez wrodzoną grzeczność, mogę dla Ciebie też być agentem i należeć do uśmiechniętej brygady, cokolwiek to znaczy. Chcę tylko Tobie zwrócić uwagę, że znów się okazałeś KRYPTUSIEM. Twoje imię ze chrztu „hahaha”, jednoznacznie wskazuje, żeś w kołysce był UHAHANY, tylko z jakiegoś powodu potem Ci mina zrzedła. Pozwolisz, że nie będę w to wnikał. Może jak byś też został agentem uśmiechniętej brygady, to uśmiech by też powrócił na Twe oblicze? Z resztą, rób jak chcesz, na początek cztery pompki i dwa przysiady a potem się zobaczy. Data dodania komentarza: 21.11.2026, 12:48 Źródło komentarza: Zagrożenie atakiem z powietrza! Autor komentarza: Wójt . Treść komentarza: Jakoś co widac Ciebie nie udosilo sieroto i jeszcze zyjesz bezczelnie sie wypowiadając jak nie masz zielonego pojecia . Wymieniłeś juz galoty po śmierdzi na odległość twoja głupota ktora wypisałeś po zjedzeniu grochówki ktora Ci stara ugotowała na weekend . Data dodania komentarza: 21.11.2026, 12:37 Źródło komentarza: Rakieta Ch-101 spadła w Nowym Lipowcu - taka sama jak lipcu w Tarnawie Kolonii, również w powiecie biłgorajskim Autor komentarza: Kosmita Treść komentarza: Gorzej, kosmiczne TROLE, to PIKUŚ przy mnie. Szanowny zwący siebie POKomuna, jam jest gorszy niż to potrafisz sobie wyobrazić. Ja co kwartał zdaję raport do mojej ZWIERZCHNOŚCI w którym opisuję wszystko, to co się wokół mnie tu dzieje. Wiedz, że w raporcie nr 1236 Ty będziesz opisany razem z tym „DO BETONU” i „nauczycielem”. Czy Ty wiesz co taki mój raport może uczynić? Dobrze, w zaufaniu Ci powiem. Może na przykład zmienić trajektorię paraboidalnego przelotu WIELKIEGO NIESPODZIEWANKA który, to NIESPODZIEWANEK może mieć wpływ na wiele spraw, także na tym GLOBIE. Czy Ty myślisz, że 165 milionów lat temu sprawa poszła o ZAURO-GADY? Hi! Hi! Hi! Data dodania komentarza: 21.11.2026, 12:30 Źródło komentarza: Zagrożenie atakiem z powietrza! Autor komentarza: hahaha Treść komentarza: tęczowy, tęczowy. nie korzystaj, ja wiem prawda boli, dodam że autor zadał dwadzieścia pytań na które nigdy nie odpowiedział pytany do chwili obecnej a od publikacji minęło 8 lat. czołem agencie uśmiechniętej brygady Data dodania komentarza: 21.11.2026, 12:27 Źródło komentarza: Zagrożenie atakiem z powietrza!
Reklama
Reklama
Reklama