Przejdź do głównych treściPrzejdź do wyszukiwarkiPrzejdź do głównego menu
poniedziałek, 16 listopada 2026 18:11
Przeczytaj!
Reklama
Reklama

Zamość: Na piedestał. Potem do lamusa

Właściwie nazywała się Rozalia Luxemburg. Pochodziła z żydowskiej, zasymilowanej rodziny, która osiedliła się przed wiekami w Zamościu. Jej ojciec Eliasz (wraz z żoną Liną) zajmował się handlem drzewem. Mieszkali w kamienicy przy ul. Kościuszki 7. Tam urodziło się pięcioro ich dzieci.
Zamość: Na piedestał. Potem do lamusa

Autor: archiwum

Najmłodsza Rozalia (potem używała imienia Róża) przyszła na świat w 1871 r. Trzy lata później jej rodzina wyprowadziła się do Warszawy. Dziewczynka rozpoczęła tam naukę w Warszawskim Żeńskim Gimnazjum, które ukończyła w 1887 r. Wstąpiła tam do kółka młodzieżowego związanego z nielegalnym tzw. Pierwszym Proletariatem. Władze carskie ją jednak namierzyły. W 1889 r. musiała uciekać do Zurychu. 
Tak zaczęła się niezwykła historia tej nietuzinkowej kobiety. 

Brutalne morderstwo
W Zurychu Róża Luksemburg studiowała filozofię, ekonomię i prawo, a potem obroniła doktorat na temat rozwoju przemysłowego Królestwa Polskiego. W Szwajcarii wyszła za mąż za Leona Jagichesa, rosyjskiego emigranta, z którym w 1893 r. założyła partię Socjaldemokracja Królestwa Polskiego (SDKP). W 1898 r. wyjechała do Niemiec. Szybko stała się tam jednym z przywódców Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD). Publicznie krytykowała m.in. Wilhelma II, cesarza Niemiec, za co na trzy miesiące zamknięto ją w więzieniu.

W 1905 r. z Poznania przeniosła się na teren zaboru rosyjskiego. Rozpoczęła działalność antycarską. Rok później osadzono ją za to w osławionym X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. Po uwolnieniu, wróciła do Niemiec, gdzie namawiała robotników do masowych strajków, które miały być "drogą do rewolucji i obalenia kapitalizmu przemocą". W 1914 r utworzyła m.in. wraz z Karlem Liebknechtem i Julianem Marchlewskim tajny, marksistowski Związek Spartakusa. Jego członkowie sprzeciwiali się I wojnie światowej, jako zmaganiom imperialistycznym. Została za tę działalność aresztowana. W 1918 r. wyszła na wolność i znowu zaczęła działać. Wraz z członkami Związku Spartakusa założyła Komunistyczną Partię Niemiec (KPD).

15 stycznia 1919 r. – po jednej z berlińskich, robotniczych demonstracji Róża Luksemburg została aresztowana przez policję. Przekazaną ją żołnierzom Freikorpusu, paramilitarnej organizacji założonej przez zdemobilizowanych, niemieckich żołnierzy. Wielu z nich uważało, że przegrali wojnę jedynie dzięki "ciosowi w plecy" zadanemu im przez komunistów. Różę Luksemburg bestialsko pobito, a następnie zastrzelono. Jej zwłoki wrzucono do jednego z berlińskich kanałów. Morderców odnaleziono i postawiono przed sądem. Skazano ich jednak na nieznaczne kary więzienia. Sprawiedliwość nie dosięgła też przywódcy zamachowców –  Waldemara Pabsta.
 

Prawo czy bezprawie?
Dlaczego nie wszyscy panią Różę szanują? Najczęściej przypomina się, iż kwestionowała ona polskie dążenia niepodległościowe (broniła jednak prawa Polaków do odrębnego rozwoju kulturalnego i języka). Była także pacyfistką, feministką... Na pewno była to postać niejednoznaczna. W Niemczech Róża Luksemburg nadal jest postrzegana jako jedna z najwybitniejszych działaczek tego kraju. W Zamościu także o niej nie zapomniano. 

Od lat 50. ub. wieku do 1990 r. dzisiejsza ulica Peowiaków w tym mieście nosiła jej imię. Natomiast w podcieniu kamienicy przy ul. Staszica 37 wmurowano pamiątkową tablicę poświęconą tej kobiecie. Zamieszczono tam napis: "W tym domu w 1871 r. urodziła się Róża Luksemburg (informacja zawierała błąd, bo pani Róża przyszła na świat w innej kamienicy – przyp. red.). wybitna działaczka międzynarodowego ruchu robotniczego. Zamość 1979 r.". Obok zamieszczono podobiznę pani Róży. Po przemianach ustrojowych w Polsce tę działaczkę odstawiono jednak do lamusa. Ostatnio zdemontowano nawet poświęconą jej tablicę. 

Jak do tego doszło? Dowiadujemy się tego z notatki nadesłanej przez Marka Gajewskiego, rzecznika prezydenta Zamościa. Wynika z niej, iż jeszcze dwa lata temu "jeden z mieszkańców" miasta złożył wniosek o demontaż tej tablicy. Powoływał się wówczas na ustawę dekomunizacyjną z 1 kwietnia 2016 r.
"W ówczesnym brzemieniu (ustawa) odnosiła się głównie do nazw ulic i placów. W związku z tym wniosku nie zrealizowano" – czytamy w notatce rzecznika UM. "14 września 2017 r., po zmianie ustawy, mieszkaniec ponownie złożył wniosek o usunięcie tablicy: wraz z opinią Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu IPN, o którą wcześniej wystąpił. IPN wskazał, iż przedmiotowa tablica winna zostać usunięta na mocy rozdziału 2 przedmiotowej ustawy. Nie było tu potrzeby podejmowania uchwały (zamojskiej RM), jak sugerował IPN. Nie ma również znaczenia kto był wnioskodawcą". 

Na podstawie tej ustawy oraz stanowiska IPN w tej sprawie magistrat miał obowiązek podjąć dalsze działania. Przepisy zmieniały się jednak jak w kalejdoskopie. "Kolejna zmiana tzw. ustawy dekomunizacyjnej pochodzi z 14 grudnia 2017 r." – tłumaczy rzecznik Gajewski. I dodał:  "Lubelski Urząd Wojewódzki (...) prosił o informacje o podjętych działaniach w tym zakresie (...). Dnia 12 marca tablica została usunięta". 

Potem została "zabezpieczona" przez zamojski Zakład Gospodarki Lokalowej. Nie wszystkim się to spodobało. Zaprotestowała Rada Miejska SLD (pismo skierowano do prezydenta oraz przewodniczącego RM w Zamościu). Jej członkowie zdjęcie tablicy nazwali aktem wandalizmu. 
 

Róża Luksemburg urodziła się w Zamościu
Usunięciu tablicy sprzeciwił się także zarząd okręgu lubelskiego Partii "Razem". Wydano nawet w tej sprawie specjalne oświadczenie. Mówi się w nim o "barbarzyńskiej bezmyślności tzw. ustawy dekomunizacyjnej". Protest w tej sprawie do zamojskiego magistratu napisali także członkowie Stowarzyszenia "Zamość – nasz wspólny dom", którzy m.in. przypominają, iż pani Róża była twórczynią i "ideolożką socjaldemokracji", a nie komunizmu. 

Więcej na ten temat w najnowszym numerze i e-wydaniu Kroniki Tygodnia



Podziel się
Oceń

Napisz komentarz

Komentarze

historyk 21.03.2018 15:57
Róża Luksemburg nawet w czasach PRL była krytykowana za tzw "błędy luksemburgizmu". Jej poglądy powodowały , że komuniści przed II wojną z KPP wypowiadali się za przynależnością Śląska do Niemiec. Luksemburg uznawała bowiem, że walka o niepodległą Polskę jest szkodliwa, gdyż odwraca uwagę robotników od konieczności przeprowadzenia rewolucji.Uważała bowiem, że poszczególne części podzielonej Polski zrosły się nierozerwalnie z organizmami państw zaborczych. Eksponowanie swego czasu R. Luksemburg w Zamościu to był ukłon w stronę NRD, państwa komunistycznego, które poszukiwało swojego rodowodu. Ala NRD już nie istnieje. Więc po co ten powrót do niechlubnej przeszłości ?

Kronika Tygodnia

Chcesz częściej widzieć nasze newsy?

Dodaj Kronikę Tygodnia do preferowanych źródeł w Google i bądź bliżej najważniejszych spraw z regionu.

Reklama
Działki | Ruda Wołoska Cena: 80000 PLN Atrakcyjne działki budowlane w Ruda Wołoska (ul. Tomaszowska) - kup całość lub pojedynczo!Szukasz spokojnego miejsca na budowę wymarzonego domu z dala od zgiełku miasta, a jednocześnie z szybkim dojazdem? Oferujemy na sprzedaż malowniczo położone działki w miejscowości Ruda Wołoska przy ul. Tomaszowskiej. Nieruchomość daje dużą elastyczność – istnieje możliwość zakupu poszczególnych działek lub całego kompleksu.Zestawienie powierzchni działek:Działka nr 638/12: 0,0639 ha (ok. 639 m²) - 55 000 złDziałka nr 638/13: 0,1007 ha (ok. 1 007 m²) - 70 000 złDziałka nr 638/14: 0,1390 ha (ok. 1 390 m²) - 80 000 złŁączna powierzchnia całości: ok. 0,3036 ha (3 036 m²)Media i dojazd:Media: Prąd, woda i pozostałe media znajdują się w drodze w bliskiej odległości od działek, co ułatwi i przyspieszy proces przyłączenia budowy.Droga wewnętrzna: Do działek prowadzi wydzielona droga dojazdowa (nr 639/11). Każdy nabywca otrzymuje udziały w drodze, co gwarantuje bezproblemowy i uregulowany prawnie dostęp do nieruchomości.Dlaczego warto?Elastyczność zakupu: Możliwość zakupu pojedynczej działki pod budowę domu lub całego kompleksu (świetna opcja pod inwestycję lub dla rodziny/znajomych chcących zamieszkać obok siebie).Świetna lokalizacja: Cicha i zielona okolica przy ul. Tomaszowskiej z dogodnym i szybkim dojazdem do Tomaszowa Lubelskiego.Ustawny teren: Działki dają duże możliwości aranżacji przestrzeni wokół przyszłego domu oraz zagospodarowania ogrodu.Cena i warunki transakcji: Do uzgodnienia (możliwość zakupu całości lub wybranej działki).Zapraszam do kontaktu telefonicznego w celu uzyskania szczegółowych informacji oraz umówienia się na prezentację nieruchomości w terenie!Bezpłatnie pomagamy w formalnościach związanych z uzyskaniem kredytu na zakup nieruchomości. Nasz doradca kredytowy bezpłatnie sprawdzi Twoją zdolność kredytową i przedstawi najlepsze oferty z ponad 10 banków.Posiadasz podobną nieruchomość? Skorzystaj z bezpłatnej konsultacji – odpowiemy na pytania dotyczące ceny, procesu sprzedaży oraz możliwości poprawy atrakcyjności oferty.Oferujemy również:•⁠ ⁠Pośrednictwo w kupnie, sprzedaży oraz najmie nieruchomości.•⁠ ⁠Pomoc w sprzedaży nieruchomości o skomplikowanej sytuacji prawnej.•⁠ ⁠Rzetelne oceny wartości nieruchomości.•⁠ ⁠Uzyskanie świadectwa energetycznego.PAULINA [email protected]ółnoc Biuro Nieruchomościul. Żeromskiego 3, 22-400 Zamość Data dodania ogłoszenia: 03.11.2026 Działki | Ruda Wołoska
Mieszkanie 63 m² | 3 pokoje | Balkon | Os. Wyszyńskiego Cena: 1300 PLN Przestronne, 3-pokojowe mieszkanie z balkonem w świetnej lokalizacji! Dostępne od zaraz.Na wynajem funkcjonalne mieszkanie o powierzchni 63 m², położone na drugim piętrze w niskim bloku na osiedlu Wyszyńskiego w Zamościu.Nieruchomość wyróżnia się wygodnym układem pomieszczeń oraz doskonałą lokalizacją, zapewniającą łatwy dostęp do najważniejszych punktów miasta.UKŁAD POMIESZCZEŃMieszkanie składa się z:-trzech niezależnych pokoi,-oddzielnej kuchni,-łazienki,-osobnego WC,-przedpokoju,-balkonu.Funkcjonalny rozkład pomieszczeń zapewnia komfort codziennego życia i daje możliwość wygodnego zagospodarowania przestrzeni.DOSKONAŁA LOKALIZACJAOsiedle Wyszyńskiego to miejsce, które łączy wygodę miejskiego życia z dostępem do zieleni. W pobliżu znajdują się sklepy, punkty usługowe oraz dworzec PKS. To lokalizacja idealna dla osób ceniących dobrą komunikację i dostęp do niezbędnej infrastruktury.KOSZTY NAJMUOdstępne: 1 500 zł miesięcznieCzynsz administracyjny: około 700 zł latem i 1 000 zł zimąDodatkowo: opłaty za prąd i gaz według zużycia.WARUNKI NAJMUMieszkanie dostępne od zaraz. Wymagana umowa najmu okazjonalnego.Zapraszam do kontaktu w celu uzyskania dodatkowych informacji i umówienia prezentacji nieruchomości.Ogłoszenie zostało przygotowane przy wsparciu narzędzi AI.Bezpłatnie pomagamy w formalnościach związanych z uzyskaniem kredytu na zakup nieruchomości. Nasz doradca kredytowy bezpłatnie sprawdzi Twoją zdolność kredytową i przedstawi najlepsze oferty z ponad 10 banków.Posiadasz podobną nieruchomość? Skorzystaj z bezpłatnej konsultacji – odpowiemy na pytania dotyczące ceny, procesu sprzedaży oraz możliwości poprawy atrakcyjności oferty.Oferujemy również:•⁠ ⁠Pośrednictwo w kupnie, sprzedaży oraz najmie nieruchomości.•⁠ ⁠Pomoc w sprzedaży nieruchomości o skomplikowanej sytuacji prawnej.•⁠ ⁠Rzetelne oceny wartości nieruchomości.•⁠ ⁠Uzyskanie świadectwa energetycznego.Nie zwlekaj, zadzwoń już teraz!Monika SosnaTelefon: 665-752-210E-mail: [email protected]ółnoc Biuro Nieruchomości Ul. Żeromskiego 3, 22-400 ZamośćNie zwlekaj – skontaktuj się i umów na oglądanie! Data dodania ogłoszenia: 01.11.2026 Mieszkanie 63 m² | 3 pokoje | Balkon | Os. Wyszyńskiego
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
ReklamaKolejowy Serwis Mobilny
Reklama Baner reklamowy B1 firmy WORK CENTRE
Reklama
KOMENTARZE
Autor komentarza: Seba. Treść komentarza: Patologio wszedzie Cie pełno bezczelny blaznie i przydupasie PiSlamu . Twoje komentarze mozesz nie maja zadnej rzeczywistosci. Jestes ta sama osoba błazna w sobie jak Brawo, Hipokryzja ,Pokomuna ,Polak , Perfidia i sie bezczelnie kamuflujesz bezwstydniku i oszuście (chłopak z Zamościa ) idąc śladem Czarnka i Brauna. Data dodania komentarza: 16.11.2026, 14:11 Źródło komentarza: Medale i odznaki dla policjantów z Zamościa i regionu [ZDJĘCIA] Autor komentarza: bob Treść komentarza: A po co się pchają do Ukrainy jak tam jest wojna i nie wiadomo kiedy i gdzie nadleci dron z Rosji. Data dodania komentarza: 16.11.2026, 13:51 Źródło komentarza: Kolejki ciężarówek do Dorohuska i Hrebennego. Policja czuwa na DK 12 i 17 Autor komentarza: Z Treść komentarza: Jeszcze nic nie wiadomo z tym stołkiem. Może tutaj hospitalizowani ogłoszą jakiś bojkot. Data dodania komentarza: 16.11.2026, 11:55 Źródło komentarza: Szpital w Radecznicy ma nowego dyrektora. Wcześniej był wiceburmistrzem Szczebrzeszyna Autor komentarza: Z Treść komentarza: Po co tak daleko sięgać, jest lepszy wzór. Nie tak dawno, niejaki Breżniew krzyczał: "smirna, idiot marszał!". Data dodania komentarza: 16.11.2026, 11:50 Źródło komentarza: Medale i odznaki dla policjantów z Zamościa i regionu [ZDJĘCIA] Autor komentarza: POcisnij mocniej , mocniej !!! Treść komentarza: Ktoś z rodziny jest w tych szmatach że tak się ciskasz jak gówno czazastego na wylocie z dup. na POlu ?! Data dodania komentarza: 16.11.2026, 11:35 Źródło komentarza: Medale i odznaki dla policjantów z Zamościa i regionu [ZDJĘCIA] Autor komentarza: marzenia Treść komentarza: K.Nawrocki naoglądał się serialu " Wspaniałe stulecie" i zapragnął wcielić się Sułtana Sulejmana, wtargnął nocą do TK i krzyczał "prezydent idzie" ! a wszyscy poddani na kolana ( hahahahaha). Data dodania komentarza: 16.11.2026, 10:52 Źródło komentarza: Medale i odznaki dla policjantów z Zamościa i regionu [ZDJĘCIA]
Reklama
Reklama
Reklama