Rachanie: Grób Pański świadczy o wierze i wspólnocie. Najpierw go dekorują, potem czuwają

W Wielki Piątek kościół się zmienia. Milkną organy, ministranci biorą do rąk kołatki, a centrum świątyni przestaje być ołtarz. Uwaga wiernych skupia się ku miejscu, które kieruje myślami do jednego z najbardziej przejmujących symboli chrześcijaństwa – grobu Jezusa.

PRZECZYTAJ TEŻ: „Akcja Gniezno”. Ministranci z Rachań zbierają na wyjazd na finał Mistrzostw Polski LSO

Święty Jan Ewangelista opisuje, że „w miejscu, gdzie Go ukrzyżowano, był ogród, a w ogrodzie nowy grób”. Święty Mateusz dopowiada historię Józefa z Arymatei, który owija ciało Chrystusa w płótno i składa w wykutym w skale grobie, zamykając wejście ciężkim kamieniem. Te sceny od wieków inspirują wiernych do tworzenia Grobów Pańskich – miejsc, przed którymi można się zatrzymać i spróbować zrozumieć sens śmierci i nadziei zmartwychwstania.

Od Jerozolimy do polskich parafii

Początki tej tradycji sięgają IV wieku. Wierni pielgrzymowali do Jerozolimy, chcąc zobaczyć miejsca męki i zmartwychwstania. Z czasem zaczęto tworzyć ich namiastki w Europie.

W Polsce zwyczaj budowania Grobów Pańskich przyjął się na dobre w XVI wieku i – w przeciwieństwie do większości krajów Europy – przetrwał do dziś. Stał się czymś więcej niż tylko elementem liturgii. To połączenie wiary, sztuki i lokalnej wspólnoty.

Już dawni kronikarze zwracali uwagę na jego znaczenie. Jędrzej Kitowicz w „Opisie obyczajów” pisał o tłumach odwiedzających groby i o niezwykłych dekoracjach, niekiedy wręcz teatralnych. Bo Groby miały „przemawiać”.

Z czasem dekoracje zaczęły mówić nie tylko o Ewangelii, ale też o rzeczywistości, w której żyli wierni. W XIX wieku, w okresie zaborów, Groby Pańskie nabrały wymiaru patriotycznego. W barwach narodowych i symbolicznych scenach Polacy wyrażali nadzieję, że – jak Chrystus – także ich ojczyzna „powstanie z grobu”.

Również w czasie II wojny światowej i później powstawały odważne „instalacje”. Takimi, które zauważono szerzej, były wielokrotnie Groby Pańskie wykonywane w Kościele Świętej Anny w Warszawie. Twórcą kilkudziesięciu był m.in. Stanisław Miedza-Tomaszewski, który potrafił połączyć religijny przekaz z komentarzem do dramatycznych wydarzeń: ruin miasta, ofiar wojny czy późniejszych napięć politycznych. Dziś, choć formy się zmieniają, sens pozostaje ten sam.

Grób jednoczy

W wielu parafiach przygotowanie Grobu Pańskiego to wspólne dzieło mieszkańców. Na przykład w parafii Rachanie tradycyjnie co roku Grób Pański tworzy inna wieś należąca do parafii. W tym roku ten zaszczyt (nie obowiązek!) przypadł wsi Józefówka. Ale żeby nie obciążać finansowo mieszkańców jednej miejscowości, wcześniej zbierane były ofiary na kwiaty do Grobu Pańskiego.

Iwona Krzeszowska, sołtys Józefówki, dopowiada, że właściwie wieś dostaje przywilej dekoracji na cały rok – od dożynek po święta.

– Organizujemy się głównie przez media społecznościowe i rozsyłanie wiadomości. Informujemy, że tego i tego dnia spotykamy się, żeby wykonać dekoracje. Najwięcej pomagają młodzi i robią to naprawdę chętnie – mówi Iwona Krzeszowska.

– Dla mnie jako matki ważne jest, aby do pomocy przy dekoracji kościoła, grobu włączyć dzieci i młodzież. W ten sposób dzieci poznają tradycję, zwyczaje, uczą się współpracy, ale również wzmacniają więzi we wspólnocie – dodaje Iwona Seńko, sołtys wsi Rachanie.

Panie (obie należą do Parafii Przemienienia Pańskiego w Rachaniach) opowiadają, że mają w swojej parafii dekoratorkę i z nią zawsze współpracują. Ale parafianie też proponują, jakie kwiaty można byłoby kupić. Często przy Grobie pojawiają się tulipany.

– Podobno papież Jan Paweł II lubił tulipany – powtarza słowa starszych parafianek sołtys Józefówki. Ale w tym roku na Grobie Pańskim i w ciemnicy jest dużo innych roślin, bo ludzie prosili o azalie, hortensje, anturium i brzozy.

Czuwajcie

Wierni wiedzą, że nawet najpiękniejsza dekoracja Grobu Pańskiego nie jest celem samym w sobie. W Wielki Piątek najważniejsza jest adoracja Najświętszego Sakramentu.

– Ubieranie Grobu Pańskiego to ważna dla nas tradycja. Grób Pański jest miejscem adoracji, które ułatwia nam wiernym wyobrażenie sobie i zrozumienie momentu śmierci Chrystusa, a następnie Jego przejścia ze śmierci do życia. Taki symboliczny grób jest wyrazem polskiej pobożności ludowej łączącym wiarę z kulturą. Staje się miejscem osobistej modlitwy, refleksji nad życiem oraz w pewien sposób jest miejscem naszego wyciszenia – podkreśla Iwona Seńko.

Od Wielkiego Piątku wieczorem aż do Wigilii Paschalnej przy grobie trwa czuwanie. W wielu miejscach wartę pełnią strażacy ochotnicy, nawiązując do rzymskich żołnierzy, którzy według Ewangelii strzegli grobu Jezusa.

CZYTAJ: Ile dostaną strażacy za akcję? Nowe stawki w gminie Tyszowce

– U nas czuwają na zmianę strażacy i harcerze, a także koła różańcowe – mówi Iwona Krzeszowska. Liczy się moment zatrzymania między śmiercią a życiem, między smutkiem nocy a radością poranka wielkanocnego.

W Wielkanoc gdzieniegdzie w parafiach można zaobserwować jeszcze inną ciekawą tradycję. W Tyszowcach podczas rezurekcji odgrywana jest scena zmartwychwstania. W chwili, gdy padają słowa pieśni o powstaniu Chrystusa, stojący przy grobie strażacy padają na posadzkę „jak ścięci”, by po chwili zerwać się i uciec.

Trwa Wielki Tydzień. Każdy będzie miał możliwość doświadczyć tych tradycji. Zachęcamy naszych Czytelników do fotografowania Grobów Pańskich w swoich parafiach i nadsyłania zdjęć, z których będziemy mogli stworzyć galerię.