Zamość czy Zwierzyniec? Batalia o lokalizację Muzeum Dzieci Zamojszczyzny

Sprawa nabrała tempa, gdy wyszło na jaw, że starosta zamojski zamierza pod koniec kwietnia poddać pod głosowanie Rady Powiatu w Zamościu uchwałę o utworzeniu muzeum w willi Rózin w Zwierzyńcu. Wywołało to konsternację, gdyż w październiku ubiegłego roku podpisano list intencyjny, w którym sygnatariusze – w tym prezydent Zamościa, starosta i rektor Akademii Zamojskiej – wskazywali na Zamość jako miejsce pamięci.

– Idea powołania tego jakże ważnego dla całej Zamojszczyzny muzeum staje się zakładnikiem partykularnych celów – zaalarmowała 27 kwietnia na sesji Rady Miasta Zamość radna Agnieszka Jaczyńska (KO), podkreślając, że zmiana lokalizacji nie była konsultowana ze środowiskiem Dzieci Zamojszczyzny. Prezydent Rafał Zwolak dodał gorzko: „Dzieci Zamojszczyzny nie są ani z lewej strony, ani nie są z prawej strony, ani pośrodku. One wszystkie są nasze, i niestety trochę zaczęła odgrywać tutaj rolę polityka”.

Dlaczego Zamość?

Zwolennicy lokalizacji placówki w Zamościu wskazują na nierozerwalną więź miasta z tragedią wysiedleń. To tutaj znajdowała się filia centrali przesiedleńczej i największy obóz dla ludności cywilnej, przez który przeszło prawie 50 tys. osób, w tym tysiące dzieci.

– Zamość leży w centrum regionu. Jest to również istotne z punktu widzenia grup szkolnych przybywających z innych części Polski – argumentowała radna Jaczyńska, wskazując na bliskość Rotundy i rampy kolejowej, tworzących naturalną ścieżkę edukacyjną.

PRZECZYTAJ: Marcin Zamoyski jest Honorowym Obywatelem Zamościa

Jako konkretną lokalizację miasto wskazuje budynek Nadszańca przy ul. Łukasińskiego. Obiekt ten jest już wyposażany w system centralnego ogrzewania, a jego surowość idealnie koresponduje z charakterem ekspozycji. Alternatywna propozycja umieszczenia muzeum w Pałacu Zamojskich została uznana za nietrafioną ze względu na co najmniej pięcioletni czas potrzebny na rewitalizację obiektu.

W obliczu informacji, że za dwa dni radni powiatowi mają podjąć uchwałę w sprawie utworzenia Muzeum Dzieci Zamojszczyzny w Zwierzyńcu, radni miejscy zdecydowali się na radykalny krok. Pod koniec obrad, po nagłej przerwie, do porządku sesji wprowadzono i przegłosowano oficjalne stanowisko Rady Miasta Zamość.

W dokumencie tym radni wyrażają przekonanie, że „najwłaściwsze byłoby wspólne powołanie muzeum przez miasto Zamość i powiat zamojski na terenie Zamościa”.

CZYTAJ: Zamojska batalia o pamięć. „Róża Zamoyska tak, Róża Luksemburg nie!” [ZDJĘCIA]

– To będzie jedyne muzeum na świecie. Takiego drugiego muzeum nie będzie – podkreślał wiceprzewodniczący RM Wiesław Nowakowski z klubu prezydenta, apelując o odrzucenie politycznych aspiracji na rzecz prawdy historycznej.

Samorządowcy podkreślają, że spór o lokalizację uderza przede wszystkim w żyjące jeszcze Dzieci Zamojszczyzny, których pozostało zaledwie 501.

– To jest środowisko odchodzące. (...) Pamięć o Dzieciach Zamojszczyzny nie może być kartą przetargową ani przedmiotem swoistego wyścigu – podsumowała radna Agnieszka Jaczyńska.

Nie ma konsensusu

Stanowisko zostało przekazane staroście zamojskiemu Stanisławowi Grześko. Jednak na sesji Rady Powiatu w Zamościu, w dniu 29 kwietnia, radni podjęli uchwałę intencyjną o utworzeniu Muzeum Dzieci Zamojszczyzny w należącej do powiatu willi Rózin w Zwierzyńcu. Ta lokalizacja – według radnych – posiada szczególne historyczne uzasadnienie.

„Było to miejsce zamieszkania oraz udzielania pomocy przez Różę i Jana Zamoyskich, którzy w okresie okupacji niemieckiej nieśli wsparcie najmłodszym, wysiedlonym mieszkańcom Zamojszczyzny, przebywającym w obozie przesiedleńczym w Zwierzyńcu. Fakt ten nadaje tej lokalizacji wyjątkowy, symboliczny wymiar i wzmacnia autentyczność planowanej instytucji” – czytamy w uzasadnieniu uchwały.

CZYTAJ: Zamość dostał kasę na renowację zamojskich podcieni. Nad Pałacem Zamoyskich wciąż "pracuje"

Konsensusu brakuje nie tylko pomiędzy radnymi miejskimi i powiatowymi. Miejsce lokalizacji dzieli również organizacje kombatanckie, o czym można było się przekonać 23 kwietnia podczas inauguracji drugiego etapu projektu Cyfrowe Archiwum Dzieci Zamojszczyzny w Książnicy Zamojskiej. Zarząd Okręgowy Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych – Środowisko Dzieci Zamojszczyzny opowiada się za Zamościem, a Zarząd Okręgowy Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych jest za Zwierzyńcem.