Smak, rzeka i historia. Księżpol zaprasza!

Rzeka Tanew – serce gminy

Tanew, jedna z najpiękniejszych rzek regionu, wyznacza naturalną oś gminy. Jej łagodne zakola, piaszczyste dno i zielone brzegi sprawiają, że jest idealna zarówno dla początkujących, jak i bardziej doświadczonych kajakarzy.

Na terenie gminy działa kilka nowoczesnych przystani – w Kucłach, Rakówce, Starych Królach i Zagaci. To właśnie stąd w sezonie letnim ruszają kolorowe kajaki, które z lotu ptaka wyglądają jak barwne paciorki nawleczone na wstążkę rzeki. Dobrze oznakowane zejścia do wody, miejsca biwakowe i zaplecze dla organizatorów spływów sprawiają, że Tanew jest przyjazna również dla rodzin z dziećmi.

Dla wielu osób to właśnie spływ jest pierwszym spotkaniem z gminą Księżpol – i rzadko bywa ostatnim. Ci, którzy raz spróbują, chętnie wracają, by odkrywać rzekę o różnych porach roku: od wiosennych, wysokich stanów wody po jesienne, nastrojowe pejzaże.

Agroturystyka i gościnność

Księżpol stawia na gościnność w najprostszej, prawdziwej formie. Zamiast wielkich hoteli – kameralne gospodarstwa agroturystyczne, zamiast bufetu all inclusive – domowe śniadania i obiady oparte na lokalnych produktach.

Baza noclegowa jest rozproszona po całej gminie: w Glinach, Kulaszach, Lipowcu Nowym i Starym, Majdanie Nowym, Starych Królach, Zagaci i Zyniach. Łączy je jedno – gospodarze, którzy chętnie opowiedzą o okolicy, wskażą najlepsze miejsca na grzyby, podpowiedzą, gdzie nad Tanwią znaleźć najpiękniejsze widoki i… nie pozwolą wyjechać głodnym.

Dla mieszkańców większych miast to często pierwsze od dawna doświadczenie prawdziwej wsi: poranna kawa na ganku, widok na pola i lasy, cisza przerywana jedynie odgłosami prac polowych i śpiewem ptaków. Kto raz tego spróbuje, łatwo zrozumie, dlaczego agroturystyka w gminie Księżpol rozwija się tak dynamicznie.

Smak Księżpola: kulasza i krężałki

Trudno mówić o gminie Księżpol i nie wspomnieć o kuchni. To właśnie stąd pochodzą dwa specjały, które w 2021 roku zostały wpisane na ogólnopolską Listę Produktów Tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi: kulasza i krężałki księżpolskie.

Kulasza to proste, ale niezwykle sycące danie dawnej kuchni wiejskiej. Przygotowuje się je z zaledwie dwóch–trzech składników: mąki (najczęściej gryczanej lub pszennej), wody i soli. Powstaje gęsta, pożywna potrawa, którą podaje się z okrasą – najczęściej ze skwarkami ze słoniny, podsmażoną cebulką albo w towarzystwie mleka. Przez lata była podstawą wyżywienia rolniczych rodzin, dziś wraca na stoły jako regionalny rarytas.

Drugi symbol lokalnej kuchni to krężałki – kiszone małe główki kapusty. Najpierw obgotowane w osolonej wodzie, później ciasno ułożone w naczyniu i przesypane nasionami kminku lub kopru, z dodatkiem czosnku i solanki. Dzięki tej metodzie kiszenia zachowują chrupkość i zyskują intensywny, korzenny aromat. Serwowane jako dodatek do obiadu lub samodzielna przekąska, są kulinarną wizytówką gminy.

Do tego dochodzą pierogi gryczane, jagodzianki z owoców zbieranych w okolicznych lasach, domowe nalewki i syropy z dzikiego bzu czy leśnych malin. Smak Księżpola to połączenie prostoty, sezonowości i tego, co od pokoleń dawała tutejszym mieszkańcom ziemia oraz las.

Lasy pełne darów natury

Okoliczne lasy to nie tylko piękne tło dla spacerów, ale prawdziwy „naturalny spichlerz”. W sezonie grzybowym w tutejszych borach sosnowych i mieszanych królują borowiki, podgrzybki, kurki i aromatyczne rydze. W lipcu pojawiają się jagody, idealne do pierogów i ciast, a na słonecznych polanach i przy ciekach wodnych dojrzewają jeżyny oraz maliny leśne.

Czyste powietrze i zróżnicowane siedliska sprzyjają występowaniu dzikiego bzu i licznych ziół, z których miejscowi przygotowują napary, soki, syropy i nalewki. Dla wielu rodzin jesienne wyjazdy „na grzyby” czy letnie zbieranie jagód to wciąż ważny element codzienności – i jeden z najprostszych sposobów, by poczuć, że jest się naprawdę blisko natury.

Zabytki i miejsca z historią

Gmina Księżpol to również interesujące obiekty sakralne i ślady dawnego osadnictwa. W krajobrazie wyróżnia się m.in. kościół pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Majdanie Starym oraz kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Księżpolu. Drewniana architektura, detale zdobnicze i spokojne otoczenie sprawiają, że są to nie tylko miejsca modlitwy, ale także ważne punkty na mapie lokalnego dziedzictwa.

Na uwagę zasługuje również dworek zwany „rządcówką” w Majdanie Nowym – murowany budynek z około 1870 roku, powstały w miejscu wcześniejszego dworku modrzewiowego. To pozostałość po administracji klucza księżpolskiego Ordynacji Zamojskiej i żywa pamiątka czasów, gdy te ziemie stanowiły ważną część majątku jednego z najpotężniejszych rodów w Polsce.

Dla osób zainteresowanych historią XX wieku gmina przygotowała także szlaki tematyczne. „Szlak walk partyzanckich” przypomina o zmaganiach oddziałów działających w Puszczy Solskiej, a „Szlak rowerowy im. Tadeusza Iwanowskiego” prowadzi m.in. przez miejsca pamięci narodowej, łącząc walory krajoznawcze z lekcją historii w terenie.

Rowerem przez Zaborszczyznę

Miłośnicy dwóch kółek znajdą w gminie Księżpol dobrze przygotowane trasy o zróżnicowanym stopniu trudności. Najważniejszy jest przebiegający tędy „Szlak Zaborszczyzny” – główny szlak rowerowy regionu, poprowadzony w dużej mierze drogami asfaltowymi. Dzięki temu jest dostępny praktycznie dla każdego typu roweru, od górskiego po miejskie.

Przejażdżka tym szlakiem to dobry sposób, by zobaczyć charakterystyczne dla gminy mozaikowe pola, pasma rzepaku i zbóż, ściany lasów przecinane wąskimi drogami oraz małe, zadbane miejscowości. Z siodełka roweru najlepiej widać, jak rolniczy krajobraz harmonijnie łączy się tu z leśnymi kompleksami i doliną Tanwi.

Kultura nad Tanwią

Życie kulturalne gminy skupia się nie tylko w szkołach czy świetlicach, ale również nad wodą. Sztandarowym przykładem jest Festiwal Tradycji „Tanwiska” w Kucłach – plenerowa impreza organizowana pod koniec czerwca nad brzegiem rzeki. To święto lokalnego folkloru, muzyki i rzemiosła, które z roku na rok przyciąga coraz więcej uczestników.

Na festiwalowej scenie występują zespoły śpiewacze, nie brakuje pokazów tradycyjnego rękodzieła, stoisk z regionalnymi przysmakami i wspólnych zabaw przy ognisku. Dla mieszkańców to okazja, by pokazać swoje umiejętności i spotkać się w sąsiedzkiej atmosferze, a dla turystów – by w jednym miejscu zobaczyć i posmakować tego, co w gminie Księżpol najciekawsze.

Wieczorami imponujące wrażenie robi także nowoczesna przestrzeń publiczna w centrum Księżpola z podświetlanym napisem gminy i kolorową iluminacją. To znak, że samorząd dba nie tylko o infrastrukturę, ale również o estetykę i wizerunek miejscowości.

Miejsce, do którego się wraca

Księżpol nie jest gminą, którą ogląda się zza szyby samochodu. To miejsce, do którego warto zjechać z głównej trasy, zatrzymać się na dłużej i pozwolić sobie na wolniejsze tempo. Rzeka Tanew, lasy pełne grzybów i jagód, gościnne gospodarstwa, tradycyjna kuchnia, zabytkowe kościoły i ścieżki pamięci – wszystko to składa się na ofertę, która może zaskoczyć każdego.

Dla jednych Księżpol stanie się bazą wypadową na spływy kajakowe i wycieczki rowerowe, dla innych – miejscem kulinarnej przygody, jeszcze inni przyjadą tu ze względu na historię i architekturę. Wspólne jest jedno: kto raz pozna tę gminę bliżej, zwykle szybko tu wraca.