Od zrujnowanego zabytku do domu Optimusa Prime’a. Hrubieszów rusza z przebudową kamienicy Orensteina [ZDJĘCIA]

Kamienica przy Placu Wolności 8 powstała w latach 20. XIX wieku., Jest jednym z najstarszych budynków w centrum Hrubieszowa. Choć przez ostatnie lata nie przypominała wizytówki miasta, to jej ściany kryją historię fascynującą na skalę światową.

To właśnie w tym miejscu na świat przyszedł Henry Orenstein – człowiek o niezwykłym życiorysie. Ocalały z pięciu niemieckich obozów koncentracyjnych, po wojnie wyemigrował do USA. Tam stał się gigantem biznesu, filantropem i genialnym wynalazcą. Zbudował imperium ponad setki patentów. To on stoi za światowym sukcesem serii Transformers i stworzeniem postaci legendarnego Optimusa Prime’a.

CZYTAJ TEŻ: Hrubieszów otrzymał 80 milionów złotych na rozwój i Transformersy! Jakie zmiany się szykują?

Życiorys jak scenariusz porywającego filmu

Henry Orenstein (1923–2021) jest postacią, której życiorys brzmi jak scenariusz porywającego filmu – od mroków Holocaustu po szczyty amerykańskiego biznesu i innowacji. Urodził się w Hrubieszowie właśnie w XIX-wiecznej kamienicy przy Placu Wolności 8. Był polskim Żydem, którego młodość brutalnie przerwała II wojna światowa. 

Przeżył piekło aż pięciu niemieckich obozów koncentracyjnych (w tym Budzynia, Majdanka, Płaszowa, Ravensbrück i Sachsenhausen). To, że przetrwał, zawdzięczał nie tylko nieprawdopodobnemu szczęściu, ale i sprytowi – w jednym z obozów zgłosił się do fikcyjnej grupy naukowców i chemików tworzonej przez więźniów, co uratowało go przed natychmiastową śmiercią.

ZOBACZ: 

Po wojnie, nie mając nic, wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. W USA stworzył spektakularne imperium biznesowe i został autorem ponad 100 patentów. Oto jego dwa największe osiągnięcia, które zmieniły popkulturę i rozrywkę: Był ojcem sukcesu Transformersów. W latach 70. i 80. zeszłego wieku Orenstein stał się jednym z najważniejszych graczy w amerykańskim przemyśle zabawkarskim (związanym z firmą Hasbro). 

To on podczas targów w Tokio dostrzegł japońskie zabawki Diaclone i Micro Change – małe autka i urządzenia, które potrafiły składać się w roboty. Orenstein natychmiast dostrzegł w nich ogromny potencjal i przekonał kierownictwo Hasbro do wykupienia licencji. To z jego inicjatywy powstała linia zabawkowo-filmowa Transformers, a on sam był bezpośrednim współtwórcą koncepcji kultowej postaci Optimusa Prime'a.

Był także człowiekiem, który rewolucjonizował transmisje pokera. Orenstein był zapalonym i świetnym pokerzystą (wygrał m.in. turniej World Series of Poker w 1996 r.). Drażniło go jednak, że telewizyjne relacje z gry są dla widzów po prostu nudne, bo nie widzą oni kart, które gracze trzymają zakryte na stole.

CZYTAJ: Działkowe Święto Plonów w Hrubieszowie [PROGRAM]

Wymyślił i opatentował tzw. hole-card camera – specjalny system małych obiektywów wbudowanych w krawędź stołu, który pokazywał widzom przed telewizorami ukryte karty graczy bez wiedzy przeciwników przy stole. Ten jeden patent wywołał absolutną rewolucję: zamienił pokera ze skomplikowanej gry niszowej w ogólnoświatowy fenomen telewizyjny o milionowych oglądalnościach. Człowiek, który zredefiniował amerykański sen i światową popkulturę, pierwsze kroki stawiał w Hrubieszowie – i to właśnie ta historia powraca dziś do jego rodzinnego miasta.

Długa droga przez mękę i szwajcarski sukces

Obecnie zabytkowa kamienica w centrum Hrubieszowa, w której wychował się wizjoner, oficjalnie wkracza w nową erę. Budynek powstał w pierwszej połowie XIX w. Piętrowa kamienica z piwnicami, dachami zbliżonymi do kopertowych oraz ozdobnymi balkonami i zewnętrzną ornamentyką. 

W dwudziestoleciu międzywojennym był to jeden z najwyższych i najbardziej reprezentacyjnych budynków w centrum miasta. Należał do zamożnej żydowskiej rodziny Orensteinów. To właśnie tu urodził się Henry Orenstein (wraz z rodzeństwem). W trakcie czasie II wojny rodzina Orensteinów została wywieziona, a kamienica przeszła pod zarząd państwowy.

CZYTAJ TEŻ: Tragiczny finał poszukiwań w Hrubieszowie. Odnaleziono ciało 74-letniego seniora

W okresie powojennym budynek służył celom komunalnym i użytkowym, stopniowo niszczejąc. Sprawy własnościowe i prawne wokół nieruchomości komplikowały się od lat 50., a od 2002 r. były główną przeszkodę w podjęciu jakichkolwiek prac remontowych. Ze względu na swoje walory historyczne i architektoniczne obiekt został wpisany do rejestru zabytków (nr A/95/336). Po latach nieuregulowanych spraw własnościowych miasto przejęło nieruchomość i rozwiązało problemy prawne. 

Realizacja tego przedsięwzięcia wymagała żelaznej konsekwencji. Potrzebny był spokój, determinacja i ponad dziesięć lat kroków podejmowanych etap po etapie.

Trzeba było wyprostować stan prawny nieruchomości (rozwiązać sprawy ciągnące się od 1950 r.), a także przygotować dokumentację budowlano-techniczną (finansowanie z Funduszy Norweskich) oraz zadbać o środki na budowę (finansowanie ze środków Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy). A obecny etap to ogłoszenie przetargu na wykonawcę prac budowalnych i modernizacyjnych. Dzięki pozyskaniu środków szwajcarskich budżet na przebudowę kamienicy został zapewniony w pełni.

Żywy pomnik hrubieszowskiego wizjonera   

Po zakończeniu prac budowlanych w kamienicy przy Placu Wolności 8 otworzy tam swoje drzwi Kreatywne Centrum Edukacji i Współpracy Gospodarczej. Nowoczesna przestrzeń posłuży jako inkubator dla młodzieży, lokalnych przedsiębiorców, projektów edukacyjnych i oddolnych inicjatyw społecznych. Przebudowa obejmie nie tylko samą kamienicę i wnętrza XIX-wiecznego budynku, ale również nowoczesne zagospodarowanie podwórza.

„Najpierw był pomysł. Później dokumentacja. Wkrótce będzie przetarg. a przed nami prawdziwa transformacja Placu Wolności 8." - władze miejskie Hrubieszowa nie kryją zadowolenia z doprowadzenia do finału inwestycji planowanej od kilku dekad. - To jedna z głównych inwestycji realizowanych dzięki pozyskanym przez miasto Funduszom Szwajcarskim - dodaje wiceburmistrz Hrubieszowa, Paweł Wojciechowski.          

Wkrótce zostanie rozstrzygnięty przetarg na wykonanie robót. Firmy zainteresowane podjęciem się tej prestiżowej modernizacji mogą składać swoje oferty do 18 września 2026 roku do godziny 10:00. Otwarcie ofert powinno wyłonić wykonawcę, który przełoży gotowe wizualizacje planowanych prac na rzeczywisty plac budowy.

Po zakończeniu robót kamienica i jej otoczenie przy Placu Wolności 8 stanie się żywym pomnikiem pamięci hrubieszowskiego wizjonera.